اولویتبندی فضایی زیرساخت سبز شهری در مناطق نیمهخشک برای مدیریت رواناب (محدوده مطالعاتی: شهر تهران) | ||
| خشک بوم | ||
| دوره 15، شماره 2، مهر 1404، صفحه 87-102 اصل مقاله (1.02 M) | ||
| نوع مقاله: مقاله پژوهشی | ||
| شناسه دیجیتال (DOI): 10.29252/aridbiom.2026.4203 | ||
| نویسندگان | ||
| نادیا یلوه1؛ ایمان سعیدی* 2؛ کامران شایسته2 | ||
| 1دانش آموخته کارشناسی ارشد، گروه علوم و مهندسی محیطزیست، دانشکده منابع طبیعی و محیط زیست، دانشگاه ملایر، ملایر، ایران. | ||
| 2استادیار، گروه علوم و مهندسی محیط زیست، دانشکده منابع طبیعی و محیطزیست، دانشگاه ملایر، ملایر، ایران. | ||
| چکیده | ||
| مدیریت رواناب شهری در مناطق نیمهخشک یکی از چالشهای مهم برنامهریزی شهری میباشد. این پژوهش با هدف ارائه چارچوبی علمی برای اولویتبندی فضایی توسعه زیرساختهای سبز شهری با تأکید بر مدیریت رواناب در کلان شهر تهران انجام شده است. روش تحقیق مبتنیبر تلفیق سامانه اطلاعات جغرافیایی و تصمیمگیری چندمعیاره مکانی با استفاده از فرآیند تحلیل سلسله مراتبی است. بدین منظور، نه معیار کلیدی شامل پتانسیل رواناب، شیب، تراکم جمعیت، بافت خاک، فاصله از فضای سبز، فاصله از رودخانهها، فاصله از مراکز آموزشی، فاصله از مراکز درمانی و فاصله از راههای اصلی شناسایی، وزن دهی و در محیط سامانه اطلاعات جغرافیایی تلفیق شدند. تحلیل حساسیت مدل از طریق ایجاد ۱۸ سناریوی وزنی و محاسبه ضریب کاپا انجام گرفت. یافتهها نشان داد که سطوح نفوذناپذیر بیش از 80 درصد مساحت شهر را پوشش میدهند. پهنههای با اولویت بسیار بالا عمدتاً در مناطق مرکزی، جنوبی و غربی تهران (مناطق 10، 11، 12، 15، 16، 17 و 20) متمرکز شدهاند که با تراکم جمعیتی بالا، پتانسیل رواناب شدید و کمبود فضای سبز همراه است. در مقابل، مناطق شمالی شهر بهدلیل پوششگیاهی مطلوب و تراکم کمتر، اولویت پایینتری دارند. نتایج تحلیل حساسیت، پایداری بالای مدل (کاپا بزرگتر از 82/0) و حساسیت بالای معیارهای پتانسیل رواناب و تراکم جمعیت را تأیید کرد. این پژوهش نقشهای عملیاتی و مبتنیبر شواهد را بهعنوان ابزاری برای پشتیبانی از تصمیمگیری مدیران شهری در راستای تخصیص بهینه منابع و افزایش تابآوری هیدرولوژیکی تهران ارائه مینماید. | ||
| کلیدواژهها | ||
| زیرساخت سبز شهری؛ اولویتبندی مکانی؛ رواناب سطحی؛ تصمیمگیری چندمعیاره؛ تهران | ||
| عنوان مقاله [English] | ||
| Spatial prioritization of urban green infrastructure in semi-arid regions for runoff management (Study area: Tehran city) | ||
| نویسندگان [English] | ||
| Nadia Yalveh1؛ Iman Saeedi2؛ Kamran Shayesteh2 | ||
| 1M.Sc. Graduate, Department of Environmental Science and Engineering, Faculty of Natural Resources and Environment, Malayer University, Malayer, Iran. | ||
| 2Assistant Professor, Department of Environmental Science and Engineering, Faculty of Natural Resources and Environment, Malayer University, Malayer, Iran. | ||
| چکیده [English] | ||
| Urban runoff management in semi-arid areas is one of the major challenges of urban planning. This study aims to provide a scientific framework for spatial prioritization of urban green infrastructure development with emphasis on runoff management in Tehran metropolis. The research method is based on the integration of geographic information systems and spatial multi-criteria decision-making using the analytic hierarchy process. For this purpose, nine key criteria including runoff potential, slope, population density, soil texture, distance from green space, distance from rivers, distance from educational centers, distance from medical centers, and distance from main roads were identified, weighted, and integrated in the geographic information system environment. The model sensitivity analysis was performed by creating 18 weighted scenarios and calculating the kappa coefficient. The findings showed that impervious surfaces cover more than 80 percent of the city area. The very high priority areas are mainly concentrated in the central, southern and western regions of Tehran (regions 10, 11, 12, 15, 16, 17 and 20), which are associated with high population density, high runoff potential and lack of green space. In contrast, the northern regions of the city have a lower priority due to favorable vegetation cover and lower density. The results of the sensitivity analysis confirmed the high stability of the model (kappa greater than 0.82) and the high sensitivity of the runoff potential and population density criteria. This study provides an operational and evidence-based map as a tool to support urban managers' decision-making in order to optimally allocate resources and increase the hydrological resilience of Tehran. | ||
| کلیدواژهها [English] | ||
| Urban Green Infrastructure, Spatial Prioritization, Surface Runoff, Multi-Criteria Decision Making, Tehran | ||
| مراجع | ||
|
[1]. Abulibdeh, A. (2021). Urban water management in arid and semi-arid regions: A review of challenges and solutions. Water Resources Management, 35(2), 455-478. https://doi.org/10.1007/s11269-020-02749-0
[2]. Benedict, M. A., & McMahon, E. T. (2006). Green infrastructure: Linking landscapes and communities. Island Press.
[3]. Davis, A. P., Hunt, W. F., Traver, R. G., & Clar, M. (2009). Bioretention technology: Overview of current practice and future needs. Journal of Environmental Engineering, 135(3), 109-117. https://doi.org/10.1061/(ASCE)0733-9372(2009)135:3(109)
[4]. Dietz, M. E. (2007). Low impact development practices: A review of current research and recommendations for future directions. Water, Air, and Soil Pollution, 186(1-4), 351-363. https://doi.org/10.1007/s11270-007-9484-z
[5]. Fletcher, T. D., Andrieu, H., & Hamel, P. (2013). Understanding, management and modelling of urban hydrology and its consequences for receiving waters: A state of the art. Advances in Water Resources, 51, 261-279. https://doi.org/10.1016/j.advwatres.2012.09.001
[6]. Gorelick, N., Hancher, M., Dixon, M., Ilyushchenko, S., Thau, D., & Moore, R. (2017). Google Earth Engine: Planetary-scale geospatial analysis for everyone. Remote Sensing of Environment, 202, 18-27. https://doi.org/10.1016/j.rse.2017.06.031
[7]. Grimm, N. B., Faeth, S. H., Golubiewski, N. E., Redman, C. L., Wu, J., Bai, X., & Briggs, J. M. (2008). Global change and the ecology of cities. Science, 319(5864), 756-760. https://doi.org/10.1126/science.1150195
[8]. Jamali, J., Rasouli, A., & Karimi, H. (2021). A comprehensive and systematic framework for identifying priority development sites in semi-arid cities. Arid Regions Geographical Studies, 11(43), 1-20. [in Farsi]
[9]. Jamshidi, B., & Sahraei Nejad, N. (2024). Redesigning the urban landscape of dense urban areas with green infrastructure approach (Case study: Sheikh Hadi neighborhood, District 11 of Tehran Municipality). Passive Defense, 15(4), 113-130. [in Farsi]
[10]. Jia, Z., Tang, S., Luo, W., & Li, S. (2012). A review of green roof performance towards management of roof runoff. Water Science and Technology, 66(5), 939-948. https://doi.org/10.2166/wst.2012.224
[11]. Khodabakhshi, K., Ghadami, N., & Ahmadi, M. (2021). Prioritization of zones for urban park construction using AHP and ANP methods (Case study: Mashhad). Applied Geography Research, 19(54), 75-92. [in Farsi]
[12]. Kuller, M., Bach, P. M., Roberts, S., Browne, D., & Deletic, A. (2019). A planning-support tool for spatial suitability assessment of green urban stormwater infrastructure. Science of the Total Environment, 686, 856-868. https://doi.org/10.1016/j.scitotenv.2019.06.040
[13]. Li, C., Liu, M., Hu, Y., Shi, T., Qu, X., & Walter, M. T. (2017). Spatial prioritization for urban green infrastructure development using ecological network analysis. Cities, 60, 1-12. https://doi.org/10.1016/j.cities.2016.07.006
[14]. Linsley, R. K., Kohler, M. A., & Paulhus, J. L. H. (1975). Hydrology for Engineers (2nd ed.). McGraw-Hill.
[15]. Malczewski, J. (2006). GIS‑based multicriteria decision analysis: A survey of the literature. International Journal of Geographical Information Science, 20(7), 703-726. https://doi.org/10.1080/13658810600661508
[16]. MEA (Millennium Ecosystem Assessment). (2005). Ecosystems and Human Well-being: Synthesis. Island Press.
[17]. Meerow, S., & Newell, J. P. (2017). Spatial planning for multifunctional green infrastructure: Growing resilience in Detroit. Landscape and Urban Planning, 159, 62-75. https://doi.org/10.1016/j.landurbplan.2016.10.005
[18]. Miller, J. D., Kim, H., Kjeldsen, T. R., Packman, J., Grebby, S., & Dearden, R. (2023). A multi-criteria framework for assessing sustainable drainage systems (SuDS) in semi-arid environments. Journal of Hydrology, 617, 128956. https://doi.org/10.1016/j.jhydrol.2022.128956
[19]. Nazmfar, M., et al. (2020). Analysis of physical expansion pattern and its impact on urban surface runoff (Case study: Tehran metropolis). Geographical Planning of Space Quarterly, 10(37), 1-20. [in Farsi]
[20]. Russo, A., Escobedo, F. J., Cirella, G. T., & Zerbe, S. (2017). Edible green infrastructure: An approach and review of provisioning ecosystem services and disservices in urban environments. Agriculture, Ecosystems & Environment, 242, 53-66. https://doi.org/10.1016/j.agee.2017.03.016
[21]. Saaty, T. L. (1980). The analytic hierarchy process. McGraw-Hill.
[22]. Saeidi, A., Shayeghi, K., & Moradi, H. (2022). Evaluation and combination of green infrastructures for urban runoff control using multi-criteria decision making methods (Case study: Tehran). Journal of Environmental Studies, 47(4), 589-605. [in Farsi]
[23]. Saltelli, A., Ratto, M., Andres, T., Campolongo, F., Cariboni, J., Gatelli, D., ... & Tarantola, S. (2008). Global sensitivity analysis: The primer. John Wiley & Sons. https://doi.org/10.1002/9780470725184
[24]. Shafique, M., Kim, R., & Lee, D. (2020). The potential of green roof and rain garden to reduce rooftop and road runoff in a urbanized catchment. Water, 12(10), 2649. https://doi.org/10.3390/w12102649
[25]. Tehran Disaster Management Organization. (2021). Flood risk analysis report in Tehran metropolis. Tehran: Author. [in Farsi]
[26]. Yamamoto, T., Fujita, M., & Kudo, R. (2020). Integrating fuzzy AHP and SWMM for sustainable stormwater management: A case study in Adelaide, Australia. Urban Water Journal, 17(6), 523-533. https://doi.org/10.1080/1573062X.2020.1760611 | ||
|
آمار تعداد مشاهده مقاله: 63 تعداد دریافت فایل اصل مقاله: 45 |
||