واکاوی همدیدی الگوهای گردش جوی مؤثر بر بارشهای فرین فروردین 1403 در استان یزد | ||
| خشک بوم | ||
| دوره 15، شماره 2، مهر 1404، صفحه 37-55 اصل مقاله (1.14 M) | ||
| نوع مقاله: مقاله پژوهشی | ||
| شناسه دیجیتال (DOI): 10.29252/aridbiom.2026.4149 | ||
| نویسندگان | ||
| کمال امیدوار* 1؛ هاجر طوفانی کوپائی2؛ حمیده دهقان2؛ فروغ محمدی راوری2 | ||
| 1استاد، گروه جغرافیا، دانشکده علوم انسانی و اجتماعی، دانشگاه یزد، یزد، ایران. | ||
| 2دانشجوی دکتری، گروه جغرافیا، دانشکده علوم انسانی و اجتماعی، دانشگاه یزد، یزد، ایران. | ||
| چکیده | ||
| بارشهای سنگین و فرین همواره بهعنوان یکی از مهمترین مخاطرات اقلیمی، نقش مؤثری در بروز سیلابهای ناگهانی و تحمیل خسارات گسترده به بخشهای زیرساختی، عمرانی و کشاورزی ایفا میکنند. هدف از این پژوهش، تحلیل همدیدی الگوهای گردش جوی مؤثر بر رخداد بارشهای فرین فروردین 1403 در استان یزد است. بهمنظور بررسی الگوی پراکنش مکانی بارش، از دادههای بارش ماهوارهای CHIRPS استفاده شد. همچنین برای تحلیل شرایط همدیدی حاکم بر این رخداد، نقشههای فشار سطح زمین، تراز میانی 500 هکتوپاسکال و نقشههای وزش رطوبتی، امگا و چرخندگی در تراز 850 هکتوپاسکال طی دو روز 6 و 28 فروردین 1403 استان یزد مورد تجزیه و تحلیل قرار گرفت. بهمنظور بررسی وضعیت ناپایداری جو، شاخصهای ناپایداری SI، KI، TTI و LI با استفاده از نمودار ترمودینامیک ایستگاه شیراز محاسبه شد که وجود شرایط ناپایدار جو در روزهای رخداد بارش را تأیید میکند. در رخداد 6 فروردین، ناوهای عمیق با راستای جنوب غربی- شمال شرقی از شرق مدیترانه، دریای سرخ و خلیج فارس به سوی مناطق مرکزی ایران گسترش یافت و با تقویت کم فشار سطحی و نفوذ زبانههای واجرخندی مدیترانه، انتقال رطوبت از دریاهای جنوبی را تسهیل کرد. رخداد 28 فروردین، ناوهای بسیار عمیق با جهتگیری شمال شرقی- جنوب غربی بر مناطق مرکزی ایران مستقر شد که همراه با همگرایی سطحی، کم فشار فعال بر روی خلیج فارس و واگرایی لایههای فوقانی ناشی از جت استریم، منجر به تشدید صعود و وقوع بارشهای شدیدتر شد. در هر رور، مقادیر منفی و معناردار امگا در تراز 850 هکتوپاسکال حدود 2/0- پاسکال بر ثانیه رسیده و افزایش رطوبت ویژه تا حدود 8 تا 10 گرم بر کیلوگرم بیانگر صعود قوی هوا و تامین مناسب رطوبت از منابع دریای سرخ، خلیج فارس و دریای عمان بود. شاخصهای ناپایداری نیز ناپایداری متوسط تا شدید جو و پتانسیل بالای وقوع بارشهای همرفتی را تایید کردند. بهطورکلی، همزمانی شرایط دینامیکی قوی، تزریق موثر رطوبت و ناپایداری شدید جو عامل اصلی شکلگیری و تشدید بارشهای فرین 6 تا 28 فروردین 1403 در استان یزد بوده است. بارش تجمعی دو موج بارشی فروردین نشان میدهد موج بارشی اول (۳ تا ۷ فروردین ۱۴۰۳)، بیشینه بارش در ایستگاه دهبالا (۸۶ میلیمتر) و کمینه در اشکذر (۵/۰ میلیمتر) ثبت شد که بیانگر ناهمگنی شدید مکانی بارش و نقش توپوگرافی در تشدید آن است. در موج دوم (۲۶ تا ۳۰ فروردین) نیز بیشینه بارش مجدداً در دهبالا (۵/۶۲ میلیمتر) و کمینه در اردکان (۳/۳ میلیمتر) مشاهده شد. | ||
| کلیدواژهها | ||
| الگوهای گردش جوی؛ استان یزد؛ بارشهای فرین؛ شاخصهای ناپایداری؛ تحلیل همدیدی | ||
| عنوان مقاله [English] | ||
| Synoptic analysis of atmospheric circulation patterns affecting the precipitation of Farvardin 2024 in Yazd Province | ||
| نویسندگان [English] | ||
| kamal omidvar1؛ Hajar Toofani2؛ Hamide Dehghan2؛ Forough Mohammadi Ravari2 | ||
| 1Professor, Department of Geography, Faculty of Humanities and Social Sciences, Yazd University, Yazd, Iran. | ||
| 2PhD Student, Department of Geography, Faculty of Humanities and Social Sciences, Yazd University, Yazd, Iran. | ||
| چکیده [English] | ||
| Heavy and torrential rainfall, as one of the most important climatic hazards, always plays an effective role in the occurrence of flash floods and inflicting extensive damage to the infrastructure, construction and agricultural sectors. The aim of this research is to synoptically analyze the atmospheric circulation patterns affecting the torrential rainfall event of Farvardin 2024 in Yazd province. In order to examine the spatial distribution pattern of precipitation, CHIRPS satellite precipitation data was used. Also, to analyze the synoptic conditions governing this event, maps of the land surface pressure, the middle level of 500 hectopascals and maps of moisture, omega and circulation at the level of 850 hectopascals were analyzed during two days of Farvardin 6 and 28, 1403. In order to investigate the state of atmospheric instability, the instability indices SI, KI, TTI and LI were calculated using the thermodynamic diagram of the Shiraz station, which confirms the existence of unstable atmospheric conditions on the days of precipitation. The results of the synoptic analysis showed that the establishment of a truncated low on both days of the study led to the formation of a deep trough with a southwest-northeast extension, such that the Red Sea, the Persian Gulf and the eastern Mediterranean were located along the axis of the trough, and conditions were provided for air ascent and the penetration of low-pressure systems into the central regions of the country. On these two days, the omega index reached a significant and extreme value of about -0.2 Pascal/second at the level of 850 hectopascals, which indicates strong air ascent. In terms of moisture supply, the results showed that the main moisture sources at the level of 850 hectopascals included the Red Sea, the Persian Gulf, and the Sea of Oman, and the specific humidity in the region reached about 8 to 10 grams per kilogram of dry air. The simultaneous movement of the constant-speed wind blades with a southwest-northeast direction and the maximum relative humidity cores located over the Red Sea and the Persian Gulf played an important role in injecting moisture and intensifying the phrenic precipitation in Yazd province. In general, the combination of strong dynamic conditions, adequate moisture supply, and severe atmospheric instability was the main factor in the occurrence of the phrenic precipitation in Farvardin 2024 in the study area. | ||
| کلیدواژهها [English] | ||
| Atmospheric circulation patterns, Yazd province, torrential rainfall, instability indices, synoptic analysis | ||
| مراجع | ||
|
[1]. Alizadeh, Z., Sabzevari, M., & Hessam, S. M. (2024). Synoptic–dynamic analysis of the extreme precipitation event of 5–6 April 2024 in Khuzestan Province and comparison with global weather forecast model outputs. Proceedings of the 21st Iranian Geophysics Conference, Iran [In Farsi].
[2]. Asakereh, H. (2012). Changes in the frequency distribution of extreme precipitation in Zanjan City. Geography and Environmental Planning, (1), 51–66[In Farsi].
[3]. Chikoore, H., Bopape, M. J. M., Ndarana, T., Muofhe, T. P., Gijben, M., Munyai, R. B., ... & Maisha, R. (2021). Synoptic structure of a sub-daily extreme precipitation and flood event in Thohoyandou, north-eastern South Africa. Weather and Climate Extremes, 33, 100327.
[4]. Daryabari, J., Nouri Ara, R., Alijani, B., & Borna, R. (2022). Synoptic analysis of the April 2019 torrential rainfall in Iran (Case study: Lorestan Province). Journal of Climatological Research, 13(52), 21–36.
[5]. Deumlich, D., & Gericke, A. (2020). Frequency trend analysis of heavy rainfall days for Germany. Water, 12(7), 1950. https://doi.org/10.3390/w12071950.
[6]. Flaounas, E., Fita, L., Lagouvardos, K., & Kotroni, V. (2019). Heavy rainfall in Mediterranean cyclones. Part II: Water budget, precipitation efficiency and remote water sources. Climate Dynamics, 53(5), 2539–2555. https://doi.org/10.1007/s00382-018-4349-7
[7]. Flaounas, E., Gray, S. L., & Wernli, H. (2023). Mediterranean cyclones and their contribution to extreme precipitation. Weather and Climate Dynamics, 4, 15–34. https://doi.org/10.5194/wcd-4-15-2023
[8]. Galway, J. G. (1956). The lifted index as a predictor of latent instability. Bulletin of the American Meteorological Society, 37, 528–529.
[9].Gandomkar, A., Beiravand, E., Abbasi, A., & Khodaghali, M. (2022). Statistical–synoptic analysis of heavy rainfall leading to flooding in April 2019 in the Dorud–Borujerd watershed. Scientific–Research Journal of Natural Environmental Hazards, 11(32), 169–188.
[10]. George, J. J. (1960). Weather forecasting for aeronautics. Academic Press.
[11]. Hosseini, M., & Masavian, A. (2015). An investigation of the simultaneity of Black Sea high-pressure system events and daily precipitation over Iran. Geographical Research Quarterly, 30(1), 1–16. [In Farsi]
[12]. Khorshid Doost, A. M., Behrouz Sari, S., Ghermez Cheshmeh, B., & Jafarzadeh, F. (2018). Projection of heavy precipitation over the southern Caspian Sea coasts under climate change conditions during 2010–2029. Iranian Journal of Watershed Management Science and Engineering, 12(42), 121–122. [In Farsi].
[13]. Lashkari, H., & Esfandiari, N. (2021). Synoptic and thermodynamic patterns of atmospheric rivers leading to heavy precipitation during the cold season in Iran. Natural Environmental Hazards, 10(29), 125–144.
https://doi.org/10.22111/jneh.2020.33830.1652 [In Farsi].
[14]. Lucas, E. W. M., de Souza, F. D. A. S., dos Santos Silva, F. D., da Rocha Júnior, R. L., Pinto, D. D. C., & da Silva, V. D. P. R. (2021). Trends in climate extreme indices assessed in the Xingu River Basin, Brazilian Amazon. Weather and Climate Extremes, 33, 100306. https://doi.org/10.1016/j.wace.2021.100306
[15]. Masoudian, S. A. (2022). Climatological–meteorological analysis of flood-producing precipitation during spring 2019 in western Iran. Natural Environmental Hazards, 12(37), 101–116. https://doi.org/10.22111/jneh.2022.43039.1914 [In Farsi].
[16]. Nikandish, N. (2021). Synoptic investigation and spatial analysis of extreme precipitation in the Kashan Plain Basin. Journal of Meteorology and Atmospheric Sciences, 4(4), 339–355. https://doi.org/10.22034/jmas.2023.361652.1187 [In Farsi].
[17]. Showalter, A. K. (1953). A stability index for thunderstorm forecasting. Bulletin of the American Meteorological Society, 34(6), 250-252.
[18]. Sioutas, M. V., Flocas, H. A., & Simmonds, I. (2003). Climatology of severe thunderstorms in the Mediterranean. Theoretical and Applied Climatology, 75(1–2), 3–14. https://doi.org/10.1007/s00704-002-0716-3
[19]. Tapiador, F. J. Turk, F. J. Petersen, W. Hou, A. Y.,García-Ortega, E. Machado, L. A. and De Castro, M. (2012). Global precipitation measurement: Methods, datasets and applications. Atmospheric Research, 104, 70-97. https://doi.org/10.1016/j.atmosres.2011.10.021
[20]. Zhang, W., Alexander, L. V., & Dunn, R. J. H. (2023). Global changes in precipitation extremes under a warming climate. Journal of Climate, 36(5), 1743–1762. https://doi.org/10.1175/JCLI-D-22-0321.1 | ||
|
آمار تعداد مشاهده مقاله: 72 تعداد دریافت فایل اصل مقاله: 49 |
||