بادگیرهایی که نیستند! | ||
| معماری اقلیم گرم و خشک | ||
| دوره 12، شماره 20، اسفند 1403، صفحه 85-100 اصل مقاله (1.28 M) | ||
| نوع مقاله: مقاله پژوهشی | ||
| شناسه دیجیتال (DOI): 10.22034/ahdc.2026.23758.1884 | ||
| نویسنده | ||
| مهدی صادق احمدی* | ||
| استادیار، گروه معماری و شهرسازی، دانشگاه ملی مهارت، تهران، ایران | ||
| چکیده | ||
| این مقاله ضرورت مطالعه اسناد و شواهد تاریخی را در جهت شناخت بادگیرهایی که امروزه وجود خارجی ندارند، از طریق معرفی و تحلیل چهار نمونه موردی بادگیر از شهر تاریخی یزد خاطرنشان میسازد.هدف از مطالعه تاریخی بادگیرهای از میان رفته، ضرورتا بازسازی آنها نیست، بلکه فهم و کشف وجوه و ارزشهایی از معماری تاریخی یزد است که کمتر مورد مداقه قرار گرفته است. مصادیق مورد بررسی بر اساس تجربیات حرفهای و مطالعات نگارنده و همکاران در دهه گذشته بوده که با رجوع به منابع ششگانه مطالعات تاریخی تحلیل و تکمیل شدهاند. در چهار مصداق مطرح شده، وجوه مختلفی از اهمیت یک حوزه مغفول از پژوهش در زمینه بادگیرها ذکر شده است. مطالعه اسناد، عکسهای هوایی، عکسهای تاریخی و شواهد کالبدی در هریک از بناهای مورد مطالعه که همگی در عرصه و حریم ثبت جهانی شهر تاریخی یزد واقع هستند، وجهی از اهمیت و ضرورت موضوع را آشکار ساخت. در خانه تاریخی ناجی در بلوک دانشکده معماری، سیر تحول بادگیر از دستگاه نسری تا بادگیرهای قاجاری قابل رهگیری است. در اسناد مکتوب خانه تاریخی پنجدری در محله خواجه خضر، نام بادگیر نظر بر یکی از بادگیرهای محله یافت شد که نشان از هویت شهری و شناسنامه دار بودن بادگیر در یک محله میدهد. در نمونه خانه تاریخی مروج بر اساس شواهد و عکسهای تاریخی، تناسبات و شکل خاص بادگیر هشت وجهی نسبتا بلند تخریب شده قابل دستیابی است. و در نمونه آخر، بر اساس مطالعه تطبیقی چهار عکس از جهانگردان اروپایی در حدود سالهای 1900 میلادی با وضع موجود خانه تاریخی اربابی یا خانه باغ معین التجار، بلندترین بادگیر مرکز شهر مکشوف شد و تناسبات آن بصورت سه بعدی ترسیم و ارائه شد. بنابراین مطالعه اسناد، مدارک و شواهد تاریخی و تطبیق آنها با شرایط کالبدی در مورد بادگیرهایی که نیستند، میتواند به توسعه دانش معماری سنتی بینجامد. | ||
| کلیدواژهها | ||
| بادگیر؛ معماری یزد؛ اسناد تاریخی؛ بلندترین بادگیر؛ بادگیر نظر | ||
| عنوان مقاله [English] | ||
| The Vanished Badgirs! | ||
| نویسندگان [English] | ||
| Mahdi Sadeghahmadi | ||
| Department of Architecture and Urban Planning, Technical and Vocational University (TVU), Tehran, Iran | ||
| چکیده [English] | ||
| This article emphasizes the necessity of studying historical documents and evidence to gain insights into windcatchers (badgirs) that no longer physically exist, through the introduction and analysis of four case studies from the historic city of Yazd. The aim of investigating vanished windcatchers is not necessarily their physical reconstruction, but rather to reveal and understand overlooked values and aspects of Yazd’s architectural heritage. The selected cases draw on the author’s and colleagues’ professional experiences and research over the past decade, complemented by six categories of historical sources.The study incorporates archival documents, aerial photographs, historical images, and physical evidence from buildings located within the core and buffer zones of Yazd’s UNESCO World Heritage site. The findings highlight different dimensions of the historical significance of windcatchers: in the Naji Historic House, the evolution of windcatchers from Mozafarid to Qajar-period forms can be traced; in the Panjdari Historic House located in the Khajeh Khezr quarter, documentary references to a windcatcher called Nazar (watchtower) reveal the identity and recognition of windcatchers within the neighborhood; in the Moravege Historic House, historical photographs enabled the reconstruction of the proportions and distinctive form of a tall, octagonal windcatcher now lost; and in the Arbabi (Moin al-Tojjar Historic Garden House), comparative analysis of four European travelers’ photographs from around 1900 with the existing structure led to the identification of the tallest windcatcher in the city center, whose proportions were subsequently modeled in three dimensions.This study demonstrates that integrating historical documents, visual records, and comparative analyses with current physical evidence can open new perspectives in the study of windcatchers and enrich the understanding of Yazd’s architectural history. | ||
| کلیدواژهها [English] | ||
| Badgir, Windcatcher, Yazd Architecture, Historical Documents, Tallest Windcatcher | ||
| مراجع | ||
|
- ابویی، رضا. مظفر، فرهنگ و ذاکر عاملی، لیلا. (1391). پیمایش بادگیر در خانه های دشت یزد- اردکان، فصلنامه معماری و مرمت ایران، 1(1)، 25-15.
-احدی، امیناله و علیرضایی ورنوسفادرانی، بابک. (1393). بررسی فرم مناسب سقف و سودمندی استفاده از بادخور و بادگیر در چابهار، فصلنامه مسکن و محیط روستا، 148، 44-33
- افشار، ایرج. (1374). یادگارهای یزد، جلد دوم، معرفی ابنیه تاریخی و آثار باستانی شهر یزد، سلسله انتشارات انجمن مفاخر فرهنگی و خانه کتاب یزد. تهران.
-پوراحمدی، محبوبه. آیت اللهی، سیدمحمدحسین. (1390). راهکارهای بازکارآیی انواع بادگیرهای یزد بر اساس رابطه فضایی با بخش تابستان نشین. نشریه علمی شهر و معماری بومی. 1(1)، 19-7
-جکسن، ابراهم.و.ویلیامز. (1357). سفرنامه جکسن ایران درگذشته و حال، ترجمه منوچهر امیری و فریدون بدره ای، چاپ دوم، شرکت سهامی انتشارات خوارزمی با همکاری انتشارات فرانکلین.
-حجازی، مهرداد. حجازی، بیتا و حجازی، صبا.(1396). معماری، عملکرد سرمایشی و رفتار لرزهای بادگیر، فصلنامه مسکن و محیط روستا، 158، 34-21
-حدادی، میلاد. حبیب، فرح و لبیب زاده، راضیه. (1403). بررسی کارکرد بادگیر یک طرفه در تهویة طبیعی مسکن روستایی استان یزد؛ مطالعة موردی: روستای بُندرآباد شهرستان اشکذر. فصلنامه مسکن و محیط روستا، 43(186)، 28-15
-درمحمدی، منصوره. طاهباز، منصوره. و فراهانی ولاشجردی،آذین. (1402). مطالعه کیفی و گونه شناسی بادگیرهای یکطرفه در شرق ایران، نمونه موردی: شهرستان خوسف و روستای خور در استان خراسان جنوبی. مطالعات معماری ایران. 23، 250-231
-رنجبر واودره، حبیب الله. شکری، وحید. و رستمیان، یاسر. (1404). بهبود عملکرد حرارتی بادگیر با استفاده از لولههای خنککننده دارای فینهای حلقوی: ارزیابی عددی. مجموعه مقالات کنفرانس مهندسی مکانیک و برق ایران. بازیابی شده در 7/7/1404 https://civilica.com/doc/2315560
-زارع، اسماعیل. (1390). برداشت، آسیب شناسی و طرح مرمت خانه اربابی، کارفرما اداره کل میراث فرهنگی استان یزد، آرشیو اداره کل میراث فرهنگی، صنایع دستی و گردشگری استان یزد.
- سایکس، پرسی. (1336). سفرنامه ژنرال سرپرسی سایکس یا ده هزار میل در ایران، ترجمه حسین سعادت نوری، چاپ دوم، انتشارات کتابخانه سینا، تهران، 1336
-صادق احمدی، مهدی. (1401). آشنایی با حفاظت از میراث معماری، انتشارات دانشگاه فنی و حرفه ای، تهران، ایران.
-صادق احمدی، مهدی، قدکیان، سید محمدرضا و اولیا، لیلی. (1397). مطالعه و طرح مرمت خانه تاریخی ناجی، مشاور ارشد: دکتر عیسی اسفنجاری، کارفرما: دفتر طرحهای عمرانی دانشگاه یزد.
- محمودی، مهناز. (1385). بادگیر، جذابیت سیما و منظر شهر یزد، مجله باغ نظر. 5، 99-91
- محمودی، مهناز، و مفیدی شمیرانی، سیدمجید. (1387). هویت ایرانی بادگیر و پیشینه یابی آن در معماری ایران. هویت شهر. 2(2)، 25-33.
- مهرابی گوهری، احسان. و محمدی سلیمانی، مسلم. (1402). شبیه سازی عددی طرحی نو از بادگیر مشتمل بر مواد تغییرفازدهنده کپسوله و بررسی اثر پارامترهای مختلف بر عملکرد حرارتی آن، کارافن. 21(1)، 533-508
- نشاط صفوی، سید حسین و اقبالی، سید رحمان. (1401). ارزیابی تأثیر استفاده از مواد تغییر فازدهنده در دیواره بادگیر بر بهبود عملکرد آن، نشریه معماری و شهر پایدار.10(1)، 53-39
- ولیان، طیبه. مفیدی شمیرانی، سیدمجید. و محمودی،مهناز. (1399). تبیین ویژگیهای کالبدی بادگیر در معماری شهر سمنان. معماری گرم و خشک. 8(12). 126-99
- هدایت، ژاله، عمادیان رضوی، سیده زینب و آیت اللهی، محمد حسین. (1398). دستیابی به الگوی رفتاری باد در بادگیرهای سنتی یزد بر اساس اندازه گیری بلند مدت عوامل اقلیمی (نمونه موردی: بادگیر خانه مرتاض)، نشریه علمی معماری اقلیم گرم و خشک.7(10)، 53-69
- Hume-Griffith, M. E., (1909). Behind the Veil in Persia and Turkish Arabia, Philadelphia J. B. Lippincott Company London: Seeley & Co. Ltd. Retrieved 10 Nov 2024 from https://www.gutenberg.org/cache/epub/39463/pg39463-images.html -Jackson.A,V,Williams, (1906). Persia, Past and Present, A book of Travel and research, New York, The Macmillan Company, Digitilized by Internet Archive in 2007 with funding from Microsoft Corporation. http://www.archive.org/details/ persiapastpresen00jackuoft. -Savage-landor, A.henry., (1902). Cross Coveted Lands,Vol II, Retrieved 10 Nov 2024 from https://www.gutenberg.org/cache/epub/22117/pg22117-images.html Sykes, Percy Molesworth, (1900). From Britishmuseum Digital Archive, Museum number: Sykes.244, Description:Lantern slide, showing the view over the rooftops of a mud city, possibly Yazd. Iran. Retrieved 10 jan 2025 from https://www.britishmuseum.org/collection/object/AA_Sykes-244 -Sykes, Percy Molesworth, (1902). Ten Thousand Miles In Persia, London, John Murray Albemarle Street, P563,Digitilized by Internet Archive in 2008 with funding from Microsoft Corporation. http://www.archive.org/details/tenthousandmilesinpersia. | ||
|
آمار تعداد مشاهده مقاله: 129 تعداد دریافت فایل اصل مقاله: 119 |
||