عرب عامری, زهرا, شاه سنی, علی محمد. (1404). بررسی تطبیقی داستان زندگی بهرام گور در جوامع الحکایات و منابع برجسته تاریخی. کاوشنامه زبان و ادبیات فارسی, 26(65), 59-98. doi: 10.29252/kavosh.2025.21940.3602
زهرا عرب عامری; علی محمد شاه سنی. "بررسی تطبیقی داستان زندگی بهرام گور در جوامع الحکایات و منابع برجسته تاریخی". کاوشنامه زبان و ادبیات فارسی, 26, 65, 1404, 59-98. doi: 10.29252/kavosh.2025.21940.3602
عرب عامری, زهرا, شاه سنی, علی محمد. (1404). 'بررسی تطبیقی داستان زندگی بهرام گور در جوامع الحکایات و منابع برجسته تاریخی', کاوشنامه زبان و ادبیات فارسی, 26(65), pp. 59-98. doi: 10.29252/kavosh.2025.21940.3602
عرب عامری, زهرا, شاه سنی, علی محمد. بررسی تطبیقی داستان زندگی بهرام گور در جوامع الحکایات و منابع برجسته تاریخی. کاوشنامه زبان و ادبیات فارسی, 1404; 26(65): 59-98. doi: 10.29252/kavosh.2025.21940.3602
بررسی تطبیقی داستان زندگی بهرام گور در جوامع الحکایات و منابع برجسته تاریخی
1گروه زبان و ادبیات فارسی، دانشگاه سمنان، سمنان، ایران
2گروه زبان و ادبیات فارسی ، دانشگاه سمنان ،سمنان ، ایران
چکیده
پژوهش حاضر به بررسی داستانهای بهرام پنجم ساسانی، ملقب به بهرام گور در کتاب جوامع الحکایات عوفی اختصاص دارد. کتاب جوامع الحکایات یکی از کتابهای معتبر زبان فارسی است که به خاطر حجم زیاد آن، کمتر به آن پرداخته شده است. بنابراین برای آنکه نشان دهیم داستان هایی که در جوامع الحکایات درباره بهرام گور آمده دارای چه اشتراکات و اختلافاتی با منابع تاریخی دسته اول است، به مقایسۀ داستانها با چهار منبع مهم عربی و فارسی؛ یعنی تاریخ طبری، تاریخ بلعمی، تاریخ ثعالبی و همچنین شاهنامه (و چند منبع دیگر) می پردازیم. به نظر میرسد داستانهای بهرام در جوامع الحکایات بر روایت تاریخی معتبر بنا شده و این روایت تاریخی معتبر مأخذ اصلی آن هاست و عوفی توانسته است با کاهش یا افزایش، روایتی نو بیافریند. نتایج مقایسۀ روایت عوفی با کتابهای تاریخی نشانگر آن است که بعضی از داستانهای بهرام گور در منابع تاریخی مذکور وجود ندارد یا عوفی به سادگی از آنها گذشته است و هدف اصلی او پرداختن به شخصیت بهرام گور بهعنوان شخصیتی برجسته و افسانهای است. گفتنی است که برخی از داستانها و روایات درخصوص بهرام گور، تنها در جوامعالحکایات آمده است و کتابهای معتبر تاریخی دیگر، به آنها اشاره نداشته اند. شیوۀما در این پژوهش، بررسی تحلیلی تکتک داستان ها و پرداختن به وجوه اشتراک و اختلاف آنها است. روش به کار گرفته در این پژوهش، شیوۀ تحلیلی-کتابخانه ای است.
A Comparative Study of Bahram-e Gur's Life in Jawame al-Hekayat and Canonical Historical Sources
نویسندگان [English]
Zahra Arab ameri1؛ ali mohammad shahsani2
1Department of Persian Language and Literature, Semnan University, Semnan, Iran
2Department of Persian Language and Literature, Semnan University, Semnan, Iran
چکیده [English]
The present research is devoted to the investigation of the stories of Sassanid Bahram V, nicknamed Bahram-e Gur, in the book Awfi's Tales of the Societies. Jawame ’Al-Hikayat is one of the reliable books of Persian language, which has been insufficiently discussed due to its large volume. Therefore, in order to show the similarities and differences between the stories in the narrative societies and the historical sources, we will compare the stories with four important Persian and Islamic sources (Tabari History, Bal’ami History, Tha’labi History, and Shahnameh). It seems that the main source of Bahram's stories is based on historical narratives. Also, Awfi has been able to create a new narrative by reducing or increasing it. The results of comparing Awfi's narrative with historical books show that some of Bahram-e Gur's stories are not found in the mentioned historical sources, or Awfi has simply rejected them just to deal with the character of Bahram-e Gur as a positive character. It should be mentioned that some narrations about Bahram-e Gur have only appeared in legends, and authentic historical books have not mentioned them. Our method in this research is to analyze individual stories and deal with their commonalities and differences.
فردوسی، ابوالقاسم (1373)، شاهنامه، به کوشش سعید حمیدیان(از روی چاپ مسکو)، تهران، قطره.
کریستن سن، آرتور امانوئل ( 1385)، ایران در زمان ساسانیان، ترجمۀ رشید یاسمی. تهران، صدای معاصر.
مسعودی، ابوالحسن علی(1365)، مروج الذهب، ترجمۀ ابوالقاسم پاینده، تهران، انتشارات علمی و فرهنگی.
مقدسی، مطهر بن طاهر(1386)، آفرینش و تاریخ، ترجمة محمد رضا شفیعی کدکنی، تهران، آگاه.
نظام الملک، ابوعلی حسن طوسی (1369)، سیاست نامه، تصحیح عباس اقبال. چ 2. تهران، اساطیر.
نظامی (1363)، هفت پیکر، تصحیح وحید دستگردی، تهران، علمی.
نظامی، الیاس(1380) هفت پیکر، تصحیح حسن وحید دستگردی، به کوشش سعید حمیدیان، تهران، قطره.
یعقوبی، احمد بن اسحاق (1382)، تاریخ یعقوبی، ترجمۀ محمد ابراهیم آیتی، چ 9، تهران، علمی و فرهنگی.
ب) مقالات
آیدنلو، سجاد(1395) «غیبت بهرام گور(بررسی مضمونی حماسی- اساطیری در روایات پایان زندگی بهرام پنجم ساسانی)»، نشریهی شعرپژوهی، شماره 28، صص 60-27.
اخوان اقدم، ندا( 1385)، «مقایسهی روایاتی چند از سلسلهی ساسانیان در شاهنامه ومنابع تاریخی»، پژوهش نامه علوم انسانی، شماره 51، صص 10-1.
بی نام (1359)، «آیین نامه های پهلوی و آثار باقیمانده آنها در مآخذ عربی»، الدراسات الادبیّه، صیف و خریف1959، السنه الاُولی، العدد 2و3، صص 123-109.
حسن زاده دستجردی، افسانه(1391)، «نقد و تحلیل مقایسهای منطق داستان بهرام گور در شاهنامه و متون تاریخی قدیم«، پژوهشنامۀ نقد ادبی، دوره 1، شماره 2، صص 146-127.
حسینی، مریم (1399)، «آبشخورهای تاریخی روایت نظامی در نظم هفت پیکر(مقایسۀ تطبیقی داستان بهرام گور در روایت فردوسی، طبری، ثعالبی، نظام الملک، مقدسی، ابن اثیر و نظامی با توجه به افزوده های هنرمندانۀ نظامی به داستان تاریخی)»، متن پژوهی ادبی، شماره 83، صص 37-7.
علوی، مریم، پروین دخت مشهور و محمد فاضلی(1401)، « بررسی تطابق در بخش تاریخی شاهنامه از نظر رویکرد ساختار گرایانه استروس( مطالعه موردی داستان بهرام گور، خسرو انوشیروان و بهمن)»، بهار ادب، شماره 80، صص 229-213.
غضنفر علی ورانیچ، محمد(1385)، «اهمیت جوامع الحکایات عوفی از نظر داستانی»، دانش( مرکز تحقیقات ایران و پاکستان)، شماره 86، صص 166-157
نیکویی، علی رضا، بهزاد برکت و معصومه غیوری(1394)، «بازنگری روایات تاریخی یزدگرد اول و بهرام پنجم با تأکید بر تحلیل انتقادی گفتمان»، نشریه ادب پژوهی، شمارهی 31، صص 38-9.
