تحلیلی بر واژگان غنایی در منظومه های عاشقانۀ عرفانی | ||
| کاوشنامه زبان و ادبیات فارسی | ||
| دوره 26، شماره 64، خرداد 1404، صفحه 75-108 اصل مقاله (830.81 K) | ||
| نوع مقاله: مقاله پژوهشی | ||
| شناسه دیجیتال (DOI): 10.29252/kavosh.2025.21119.3534 | ||
| نویسندگان | ||
| حسین آقاحسینی1؛ آسیه محمدابراهیمی* 2 | ||
| 1گروه زبان و ادبیات فارسی. دانشکده ادبیات و علوم انسانی.دانشگاه اصفهان. اصفهان. ایران | ||
| 2پژوهشگر پسادکتری ادبیات فارسی دانشگاه اصفهان. | ||
| چکیده | ||
| واژگان یک متن، صرف نظر از محتوا و نوع اثر، اولین پل ارتباطی با مخاطب به شمار می رود و با نوع آواها و ویژگی های ساختاری و سپس با معانی که درصدد انتقال آنها است، ویژگیهای صوری یک متن را می سازد. جایگاه الفاظ و واژگان در پیدایش شعر، دغدغه ای است که پیش از پرداختن به اصول حاکم بر شعر، از سوی منتقدان ادبی همواره مطرح بوده است. گاه واژگانی در معنای قراردادی خود استفاده نمیشود و در تحلیل ابیات و با توجه به دیگر واژگان آن، معنایی متفاوت به خود میگیرد. هم چنین است کلمات نمادینی که در متون ادبی با هاله ای از معانی به کار می رود و لزوماً ذهن مخاطب را به سمت یک مدلول خاص سوق نمی دهد. بنابراین در متون ادبی، رسیدن به «جان کلام» باید با توجه به مؤلّفه ها و مختصات گوناگون و چند جانبه آن صورت پذیرد. در این پژوهش سه داستان عاشقانه و رمزی «شیخ صنعان» از منطق الطیر، «شاه و کنیزک» از مثنوی و سلامان و ابسال جامی، گزینش و واژگان شاخصی که در شعر غنایی مطرح است، در آنها بررسی شده است. مهمترین دستآورد این تحلیل، حاکی از آن است که بسیاری از واژگان غنایی در منظومه های عاشقانۀ رمزی در ظاهر صبغه ای غنایی و در باطن معنایی نمادین دارد. | ||
| کلیدواژهها | ||
| زبان رمز؛ واژگان غنایی؛ منظومۀ عاشقانۀ رمزی؛ شعر عرفانی | ||
| موضوعات | ||
| ادبیات غنایی | ||
| عنوان مقاله [English] | ||
| An analysis of the rich vocabulary in mystical love poetry | ||
| نویسندگان [English] | ||
| Hosein Aghahoseini1؛ Asiyeh Mohammad ebrahimi2 | ||
| 1Persian literature group، Faculty of Literature and Humanities، University of Isfahan، Isfahan، Iran. | ||
| 2. | ||
| چکیده [English] | ||
| Words in a text are the first bridge to connect with the audience. Through the sounds, structural features, and the meanings they convey, Words create the formal characteristics of a text. In symbolic love poetry, symbols represent themes of romance and sentimentality. The role of words in the creation of poetry is a concern that literary critics have always raised before diving into the principles governing poetry. Sometimes, words are not used in their conventional meanings; they derive a different meaning based on other words. Occasionally, words are used symbolically in literary texts and do not necessarily direct the audience's mind toward a specific meaning. In literary texts, reaching the heart of the matter involves taking into account the various elements and characteristics of the text. In this research, three stories including "Sheikh San'an" from the Conference of the Birds, "The King and the Maiden" from the Masnavi, and "Salaman and Absal" by Jami were selected. The key words used in these lyrical poems were examined through studying library sources. The most important finding of this research is that not are the refinement of the language of a text and its beauty important, but the better transmission of intuitive and spiritual concepts owes the romantic and literary features of the text. | ||
| کلیدواژهها [English] | ||
| Symbol, Lyrical vocabulary, Mystical language, Esoteric language, Coded love poem | ||
| مراجع | ||
|
الف) کتابها
1- ابن عربی، محییالدین (1409هـ)، الفتوحات المکیه، دار صادر: بیروت.
2- پارسا پور، زهرا (1383)، مقایسة زبان حماسی و غنایی، تهران: دانشگاه تهران.
3- پورنامداریان، تقی (1367)، رمز و داستان های رمزی در ادب فارسی، تهران: علمیو فرهنگی.
4- جامی، نورالدین عبدالرحمن (1376)، مثنوی سلامان و ابسال، تصحیح و تعلیق زهرا مهاجری، تهران: نی.
5- حافظ، شمس الدّینمحمّد (1373)، دیوان، تصحیح بهاءالدین خرّمشاهی(بر اساس نسخه خلخالی،827 هـ)، تهران: نیلوفر.
6- حبیب الله، عبدالله (1377)، تخت جمشید از نگاهی دیگر، شیراز: بنیاد فارسی شناسی.
7- خدادادی، محمّد(1398)، آفتاب در میان سایه، تهران: اطّلاعات.
8- دلاشو، م لوفلر (1366)، زبان رمزی قصه های پریوار، ترجمة جلال ستّاری، تهران: توس.
9- دهخدا، علی اکبر، لغت نامه، تهران: لغت نامة دهخدا.
10- رنگچی، غلامحسین (1373)، گل و گیاه در ادبیات منظوم تا ابتدای دورة مغول، تهران: پژوهشگاه.
11- سارتر، ژان پل (1363)، ادبیات چیست؟ ترجمة ابوالحسن نجفی و مصطفی رحیمی، چاپ سوم، تهران: کتاب زمان.
12- سجّادی، سید جعفر (1383)، فرهنگ اصطلاحات و تعبیرات عرفانی، چاپ هفتم، تهران: طهوری.
13- سرلوخوان، ادواردو (1389)، فرهنگ نمادها، ترجمه مهرانگیز اوحدی، تهران: دوستان.
14- شبستری، محمودبن عبدالکریم (1382)، گلشن راز، تصحیح محمد حماصیان، تهران: خدمات فرهنگی تهران.
15- شفیعی کدکنی، محمّدرضا (1392)، زبان شعر در نثر صوفیانه، تهران: سخن.
16- شمیسا، سیروس (1366)، فرهنگ تلمیحات، تهران، فردوس.
17- عراقی، فخرالدین ابراهیم (1357)، رسالۀ لمعات و رسالۀ اصطلاحات، به کوشش جواد نوربخش، تهران: خانقاه نعمت الّلهی.
18- عطار، فریدالدین محمّد بن ابراهیم نیشابوری (1356)، مصیبتنامه، به اهتمام و تصحیح دکتر نورایی وصال، چاپ دوم، تهران: زوّار.
19- __________________________(1383)، منطق الطیر، مقدّمه، تصحیح و تعلیقات دکتر محمّدرضا شفیعی کدکنی، تهران: سخن.
20- فتوحی، محمود (1385)، بلاغت تصویر، تهران: سخن.
21- فردوسی، ابوالقاسم (1384)، شاهنامه، به کوشش سعید حمیدیان، تهران: قطره.
22- فولادی، علیرضا (1389)، زبان عرفان، تهران: سخن.
23- کزّازی، میرجلال الدین (1368)، زیباشناسی سخن پارسی، تهران: مرکز.
24- مولوی، جلال الدین محمد بلخی (1336)، مثنوی معنوی، به سعی و اهتمام و تصحیح رینولد نیکلسون، تهران: امیرکبیر.
26- نویا، پل (1373)، تفسیر قرآنی و زبان عرفانی، ترجمه اسماعیل سعادت، تهران: مرکز نشر دانشگاهی.
27- یاحقّی، محمّد جعفر (1389)، فرهنگ اساطیر و داستانوارهها در ادبیات فارسی، چاپ سوم، تهران: فرهنگ معاصر.
ب) مقالات
1- ابراهیمی، مهدی و حسینعلی کندی، (1397)، «تحلیل ساختاری سلامان و ابسال جامیاز منظر رمز و رازهای عرفانی»، فصلنامة عرفان اسلامی، سال 14، ش 55، صص 109- 124.
2- ابراهیمیدینانی، آرزو و محمدکاظم یوسفپور، (1395)، «زبان رمز در آثار حلاج»، گوهر گویا، سال دهم، پیاپی 31، صص 43-64.
3- باقی نژاد، عبّاس (1385)، «بحثی در معنی آفرینی واژگان شعر از معنی واژه تا مفهوم شعر»، نشریة رشد آموزش زبان و ادب فارسی، ش 77، صص 4- 6.
4- دادبه، اصغر و غلامرضا داوودی پور (1392)، «از دریا تا خورشید»، نشریه عرفانیات در ادب فارسی، دورة 4، ش 14، صص 129- 145.
5- دهقان، فرزانه السادات و مرتضی همتی (1396)، «جایگاه گل سوسن در فرهنگ»، شعر و ادب پارسی، نشریة هنر و تمدن شرق، سال 5، ش16، صص 3-14.
6- رضایی، حسین. حسن و عبدالرضا سیف (1395)، «بررسی عشق در دنیای حماسه با نگاهی به شاهنامه»، نشریه متن پژوهی ادبی، سال 20، ش 70، صص 29- 45.
7- زندی، نیلوفر و فاطمه سفیری (1395)، «مطالعه تطبیقی تجلّی نمادین سرو در ادبیات و نگارگری ایرانی»، فصلنامه نگره، ش40، صص 86 – 99.
8- سعادتی جبلی، افسانه و پروین گلی زاده و مختار ابراهیمی(1397)، «نمادشناسی خورشید در مثنوی»، نشریه پژوهشنامة نقد ادبی و بلاغت، سال 7، ش2، صص 95- 114.
9- واحد دوست، مهوش (1384)، «نمادینگی آتش و بازتاب آن در متون اساطیری و حماسی ایران»، مجله علوم اجتماعی و انسانی دانشگاه شیراز، دورة 22، ش 1، صص 175- 186.
10-هاتف، حامد (1390)، «رمز گل در ادبیات فارسی»، کتاب ماه ادبیات، ش 162، صص 4- 12.
11- یعقوبی، رضا (1395)، «نماد ماه در شعر حافظ»، نشریه اطلاعات حکمت و معرفت، سال 11، ش5، صص 43- 47.
ج) پایان نامه ها
1- صانعی، پروانه (1400)، بررسی و تحلیل سیر تحوّل زبان غنایی در منظومههای عاشقانه از آغاز شعر فارسی تا پایان قرن هشتم هجری، رسالة دکتری، به راهنمایی حسین آقا حسینی، دانشگاه اصفهان. | ||
|
آمار تعداد مشاهده مقاله: 572 تعداد دریافت فایل اصل مقاله: 353 |
||