بررسی رعنایی جرز ایوان از دوره آل مظفر تا صفوی در بناهای تاریخی یزد | ||
| معماری اقلیم گرم و خشک | ||
| دوره 12، شماره 19، شهریور 1403، صفحه 21-44 اصل مقاله (2.43 M) | ||
| نوع مقاله: مقاله پژوهشی | ||
| شناسه دیجیتال (DOI): 10.22034/ahdc.2025.21689.1805 | ||
| نویسندگان | ||
| حامد عزیزی بندرآبادی* 1؛ داوود امامی میبدی2 | ||
| 1استادیار، دانشکده مهندسی عمران، دانشگاه یزد، یزد، ایران | ||
| 2دانشجوی دکتری مرمت و احیای بناها و بافتهای تاریخی، دانشکده حفاظت و مرمت، دانشگاه هنر اصفهان، اصفهان، ایران | ||
| چکیده | ||
| نسبت رعنایی ایوان از دوره ایلخانی تا صفوی در بناهای یزد دچار تحولات گستردهای شده است. تحولات ساختاری ایوان حامل دگرگیسیهای نظری و عملی معماری این ناحیه بوده که نتیجه آن در گوناوندی فضای ایوان مشاهده میگردد. به دلیل تنوع بهکارگیری ایوان در این مقطع تاریخی و عدم انجام تحقیقی جداگانه درباره کرونولوژی و تحولات ضریب رعنایی ایوان در شهر یزد، این پژوهش به آن مبادرت ورزیده است. روش انجام این تحقیق، تحلیلی ـ تاریخی بوده و دادههای موردنیاز پژوهش از طریق اسناد و مدارک کتابخانهای، تحلیل نقشهها و بررسی میدانی جمعآوری گردیده است. در این پژوهش تحولات ساختاری، تناسبات، ابعاد و اندازههای ایوان مدارس، خانهها و مساجد دوره آل مظفر، تیموری و صفوی تحلیل و بررسیشدهاند. ضمن اینکه به عنوان نمونه با استفاده از مدلسازی عددی و تحلیل سازه، رفتار سازهای ایوان خانههای دورههای آل مظفر و صفوی نیز با یکدیگر مقایسه شدهاند. نتایج پژوهش نشان میدهد که ضریب رعنایی در دوره آل مظفر در خانهها و مدارس به نهایت خود میرسد. در این دوره ضریب رعنایی از تناسبات کشیده و هندسه جهت نمایش عمودیت و اقتدار کمک میگیرد. در دوره آل مظفر، رعنایی از اینرسی جرز بصورت توپر، مهار جانبی و قیود تعریفشده در ارتفاع استفاده شایانی مینماید همچنین کوشش می شود ضخامت جرز با میزان بارگذاری روی جرز متناسب شود. ضریب رعنایی در دوره تیموری کاهشیافته و با استعانت جرز ـ ستون، چکاد زیاد، کوشکواره و متخلخل شدن جرز، تعریف تکیهگاه با ساخت کمرپوش، تقطیع طاق آهنگ و سبکسازی سعی در جبران رعنایی نموده است. در دوره صفوی کاهش تناسبات داخلی فضا تداوم داشته و اقداماتی همچون ایجاد جرز منقطع و دیوارـ ستون، سبکسازی سربار جرز با تعریف پرکننده سبک، خنثیسازی نیروها، افزایش اینرسی با ایجاد ساختار نردبانی، ایجاد تکیهگاه در راستاهای متفاوت جرز و خطای بصری، رعنایی ایوان را تحت تأثیر قرار داده است. | ||
| کلیدواژهها | ||
| ضریب رعنایی؛ ایوان؛ ابنیه تاریخی؛ یزد | ||
| عنوان مقاله [English] | ||
| Evaluating the slenderness of Eivan from Al-Muzaffar to the Safavid period in the historical buildings of Yazd | ||
| نویسندگان [English] | ||
| Hamed Azizi-Bondarabadi1؛ davood Emami meybodi2 | ||
| 1Assistant Professor, Department of Civil Engineering, Yazd University, Yazd, Iran | ||
| 2Doctoral student of restoration of historical buildings, Faculty of Conservation and Restoration, Isfahan University of Arts, Isfahan. Iran | ||
| چکیده [English] | ||
| The slenderness of Eivan (the building extension in height) has undergone extensive changes in the buildings of Yazd from the Ilkhani period to the Safavid period. The structural developments of the eivan have brought theoretical and practical changes in the architecture of this area, the result of which can be seen in the variety of the space of the eivan. Due to the diversity of the use of the eivan in this historical period and the lack of a separate research on the chronology and structural changes of the eivan in Yazd city, this research has undertaken it. Considering that the space of the eivan is an integral part of the buildings of this historical period, it seems that the slenderness of Eivan developments determined the shape and size of the eivan. The method of conducting this research is inductive and the data required for the research has been collected through library documents, map analysis and field investigation. In this research, the proportions and dimensions of the eivanes of schools, houses and mosques of the Al-Muzaffar and Safavid periods have been analyzed and investigated. The results of the research show that the slenderness ratio of Eivan reaches its maximum in homes and schools during the period of Al-Muzaffar. In this period, the slenderness ratio of Eivan takes help from elongated proportions and geometry to show verticality and authority. During the period of Al-Muzaffar, the slenderness of Eivan makes good use of the inertia of Jars in the form of balls, lateral restraints and defined restrictions in height. The slenderness ratio of decreased in the Timurid period, and with the help of pillars-pillars, high rise and porousness of jars, definition of support by construction of girdle, intersection of the arch and styling, he tried to compensate for the slenderness of Eivan. In the Safavid period, the reduction of the internal proportions of the space continued, and measures such as creating interrupted joists and wall-pillars, simplifying the overhead joists by defining light fillers, neutralizing the forces, increasing inertia by creating a ladder structure, creating supports in different joists directions and visual error, renovating the eivan Is affected. | ||
| کلیدواژهها [English] | ||
| Slenderness, Eivan, historical buildings, Yazd | ||
| مراجع | ||
|
ـ اسفنجاری کناری، عیسی و لیلا ذ اکرعاملی. 1385. خانههای مظفری میبد، در میبد شهری که هست. به کوشش عیسی اسفنجاری کناری: سازمان میراث فرهنگی و گردشگری. پایگاه پژوهشی میراثفرهنگی شهر تاریخی میبد. 157ـ208.
ـ اوکین، برنارد. 1386. معماری تیموری در خراسان. ترجمه: علی آخشینی. مشهد: بنیاد پژوهش های اسلامی آستان قدس رضوی.
- بلر، شیلا و بلوم، جاناتان. 1391. هنر ومعماری اسلامی، ترجمه: اردشیر اشراقی، تهران: سروش.
ـ پیرنیا، محمدکریم. 1373. چفدها و طاق ها. فصلنامه اثر، تهران: سازمان میراث فرهنگی کشور.
ـ پیرنیا، محمدکریم. 1370. گنبد، فصلنامه اثر. تهران: سازمان میراث فرهنگی کشور.
ـ پیرنیا، محمدکریم. 1382. سبک شناسی معماری ایران. تدوین غلامحسین معماریان. چ2. تهران: پژوهنده.
ـ خادمزاده، محمدحسن. 1387. معماری دورۀ آل مظفر یزد. تهران: نشر همپا، با مشارکت سازمان میراث فرهنگی، صنایع دستی و گردشگری استان یزد.
- خادمزاده، محمدحسن. 1384. مساجد تاریخی شهر یزد. تهران: سازمان میراث فرهنگی و گردشگری و پایگاه میراث فرهنگی شهر تاریخی یزد.
ـ ذاکرعاملی، لیلا، و عبدالله جبل عاملی. 1392. بررسی سیر تحول ایوان در خانههای سنتی دشت یزد ـ اردکان از دورۀ مظفری تا قاجار. مجله صفه ۲۳ (62): 103ـ118.
ـ ذاکرعاملی، لیلا و عیسی اسفنجاری کناری. 1387. «معماری خانه های صفوی میبد». مجموعه مقالات معماری وشهرسازی گردهمایی مکتب اصفهان. تهران: نشرفرهنگستان هنرجمهوری اسلامی ایران.
- رضا زاده اردبیلی، مجتبی. 1390. مرمت آثار معماری؛ شناخت، آسیب شناسی، فن شناسی، تهران: دانشگاه تهران، چ 1.
طاهری، محمدمهدی؛ خاقانی، سعید و مظاهریان، حامد. 1397. «گونه شناسی ایوان محور مسجدهای تاریخی ایران»، مجله صفه، شماره 82، ص 113-125.
- قیومی بیدهندی، مهرداد و بهشتی، سیدمحمد. فرهنگ نامه معماری ایران درمراجع فارسی، اصطلاحات ومفاهیم، ج1. تهران: فرهنگستان هنر، 1388.
- معماریان، غلامحسین. 1387. معماری ایرانی، تقریر: محمدکریم پیرنیا، تهران: سروش دانش.
ـ ویلبر، دونالد. 1393. معماری اسلامی ایران در دورۀ ایلخانی. ترجمۀ عبدالله فریار. تهران: نشر علمی و فرهنگی.
ـ ویلبر، دونالد، و گلمبگ، لیزا. 1374. معماری تیموری ایران و توران. ترجمۀ کرامتالله افسر و محمدیوسف کیانی. چ۱. تهران: سازمان میراثفرهنگی کشور.
- هیلن براند، روبرت. 1383. معماری اسلامی: شکل، کارکرد، معنی. ترجمه: باقرآیت الله زاده شیرازی، تهران: روزنه.
ـEsfanjary, Eisa.2017. Persian historic urban landscapes: Interpreting and Managing Maibud over6000 years .Edinburgh: University press. -Haji Sadeghi, Neda. 2018. Conservation and Safety Assessment of Vaulted Adobe Architecture in Yazd, Iran, Doctoral Thesis Civil Engineering, Work performed under the supervision of Professor Daniel V. Oliveira Professor Mariana Correia, Universidade do Minho Escola de Engenharia. -CANNIZZARO, F., LIUZZO, M., MARGANI, G. & PANTÒ, B. 2024. An Interdisciplinary approach for the geometric, constructive, and structural assessment of historical masonry domes with application to the ‘Badia di Sant’Agata’ in Catania, Sicily. International Journal of Architectural Heritage, 18, 1033-1058. -CHÁCARA, C. 2018. Macro-element nonlinear dynamic analysis for the assessment of the seismic vulnerability of masonry structures. PhD, University of Minho. -CHÁCARA, C., PANTÒ, B., CANNIZZARO, F., RAPICAVOLI, D. & CALIÒ, I. 2023. Numerical simulation of the response of an unreinforced brick-masonry cross vault subjected to seismic loading. International Journal of Architectural Heritage, 1-21. -ESLAMI, A., RONAGH, H. R., MAHINI, S. S. & MORSHED, R. 2012. Experimental investigation and nonlinear FE analysis of historical masonry buildings – A case study. Construction and Building Materials, 35, 251-260. -GRUPPO SISMICA S.R.L. 2022. HiStrA (Historical Structure Analysis) Arches and Vaults. Ver.2022.1.6 ed. Catania, Italy. -PANTÒ, B., CANNIZZARO, F., CALIÒ, I. & LOURENÇO, P. B. 2017. Numerical and experimental validation of a 3D macro-model for the in-plane and out-of-plane behavior of unreinforced masonry walls. International Journal of Architectural Heritage, 11, 946-964. | ||
|
آمار تعداد مشاهده مقاله: 380 تعداد دریافت فایل اصل مقاله: 414 |
||