1دانش آموخته دکتری زبان و ادبیات فارسی دانشگاه لرستان
2دانشیار گروه زبان و ادبیّات فارسی، دانشگاه لرستان
3استادیار گروه زبان و ادبیّات فارسی، دانشگاه لرستان
چکیده
نزهةالعقول اثر محمّد عوفی، مشحون از ابیات و اشعاری است که بدون نام شاعر به متن راه یافتهاند. این متن، چهل فصل دارد که مؤلف آن در هر فصلی، متناسب با حکایات، ابیات و اشعاری در قالبهای مختلف آورده است. پژوهش حاضر با تکیه بر شیوة توصیفی- تحلیلی به بررسی این اشعار پرداخته است. در این متن، نودوهفت بار از شعر استفاده شده که قالب رباعی پربسامدترین قالب شعری به کار رفته در آن است. در نزهةالعقول: از سیوچهار رباعی، بیستوهشت تکبیت، شانزده قطعه، یازده مثنوی و هشت بار از ابیاتی متناسب با قالبهای قصیده و غزل استفاده شده است. از این نودوهفت شعر مورد استفاده، منبع یا منابعی برای سیوچهار شعر پیدا شد؛ از سنایی، خاقانی و نظامی به دفعات استفاده شده و از شاعرانی چون: عینالقضات همدانی، معینالدین اصم، سیدحسن غزنوی، باباافضل کاشانی و ... اشعاری ذکر شده است. در اغلب اشعار به کار رفته در متن نزهةالعقول، اختلافهایی با نسخههای چاپی دیوان شاعران وجود دارد. ضمن اینکه در انتساب بعضی از اشعار به کار رفته، تنازع وجود دارد که نزهةالعقول در این زمینه یاریدهنده است.
Sources of Stray Verses in Nazhat al-Oqoul fi Lata’if al-Fosoul
نویسندگان [English]
amin yaghoubi1؛ Mohammadreza Roozbeh2؛ safiyeh moradkhani3؛ Ali Noori2
1Ph.D. student of Persian language and literature of Lorestan University
2Lorestan University, Khorramabad, Iran.
3Department of Persian literature ,factuly of Persian literature .lorestan university
چکیده [English]
Nazhat al-Oqoul is replete with verses and poems that have found their way into a text without the poet's name. This text consists of forty chapters, in each of which, in accordance with the story narrated, the author has included verses in various forms. The present research has examined these verses using an analytical-descriptive method. In the text, poetry has been used ninety-seven times, with the Quatrains being the most frequent poetic form. In Nazhat al-Oqoul, there are thirty-four Quatrains, twenty-eight single verse, sixteen stanzas, eleven mathnavis, and eight poems in the form of odes and sonnets. Out of these ninety-seven poems used, sources were found for thirty-four of them; verses from Sanaei, Khaqani, and Nezami were found repeatedly, and poems from poets such as Ayn al-Quzzat Hamadani, Mu'in al-Din Asam, Seyed Hassan Ghaznavi, Baba Afzal Kashani, and others were included too. Most of the poems used in the Nazhat al-Oqoul text differ from the published versions of anthologies. Furthermore, there is a dispute over the attribution of some of the poems used, and Nazhat al-Oqoul is helpful in this regard.
کلیدواژهها [English]
Nazhat al-Oqoul Fi Latai’fa al-Fosoul, Aufi, Sources of poems, Sixth-century prose
مراجع
الف) کتابها
اختر هوگلی، قاضی محمدصادق خان (1392)، آفتاب عالمتاب، تصحیح مرضیه بیگوردی، یوسف بیگ باباپور تهران: نشر سفیر اردهال.
اسدی طوسی، علی بن احمد (1354)، گرشاسبنامه، به اهتمام حبیب یغمایی، تهران: کتابخانة طهوری.
الاسفزاری، فضلالله بن عثمان و مؤلف ناشناس (1380)، شرح اخبار و ابیات و امثال عربی کلیله و دمنه، مقدّمه، تصحیح و تعلیقات از بهروز ایمانی، تهران: سخن.
انوری، محمّدبن محمّد (1394)، دیوان انوری، با مقدّمة سعید نفیسی، به اهتمام پرویز بابایی، تهران: نگاه.
اوحدی بلیانی، تقیالدین محمّد حسینی (1389)، عرفاتالعاشقین و عرصاتالعارفین، تصحیح ذبیحالله صاحبکاری و آمنه فخر احمد، با نظارت علمی محمّد قهرمان، تهران: میراث مکتوب، موزه و مرکز اسناد مجلس شورای اسلامی.
خاقانی، بدیلبن علی (1387)، تحفةالعراقین، به کوشش علی صفری آققلعه، تهران: میراث مکتوب.
___________ (1375)، دیوان خاقانی، ویراستة میرجلالالدین کزازی، تهران: نشر مرکز.
دهخدا، علیاکبر (1377)، لغتنامه، چاپ دوم از دورة جدید، تهران: دانشگاه تهران.
سنایی غزنوی، ابومجد مجدودبن آدم (1385)، دیوان اشعار، به سعی و اهتمام محمّدتقی مدرس رضوی، تهران: سنایی.
_____________ (1377)، حدیقةالحقیقه، تصحیح و تحشیه محمّدتقی مدرس رضوی، تهران: دانشگاه تهران.
صبا، محمّد مظفرحسین (1343)، تذکرة روز روشن، تصحیح و تحشیة محمدحسین رکنزادة آدمیت، تهران: کتابخانة رازی.
صفری آققلعه، علی (1395)، اشعار فارسی پراکنده در متون (تا سال 700 هجری)، تهران: انتشارات دکتر محمود افشار با همکاری انتشارات سخن.
صفا، ذبیحالله (1371)، تاریخ ادبیات در ایران، تهران، انتشارات فردوس، چاپ یازدهم.
ظهیری سمرقندی، محمّدبن علی بن محمّد (1333)، سندبادنامه، تهران: کتابفروشی ابن سینا و خاور.
همدانی، عینالقضات (1373)، تمهیدات، با مقدّمه و تصحیح و تحشیه و تعلیق عفیف عسیران، تهران: منوچهری.
ب) مقالات
صفری آققلعه، علی (1390)، «نزهةالعقول اثری دیگر از مؤلّف جوامعالحکایات»، گزارش میراث، شمارة 46، صص 13-14.
یعقوبی، امین؛ محمّدرضا روزبه؛ صفیه مرادخانی و علی نوری (1400)، «آسیبشناسی تصحیح نزهةالعقول فیلطایفالفصولِ ابوطاهر محمّدبن محمّد یحیی عوفی»، متنشناسی ادب فارسی، دوره 13، شمارة 3، صص 33-47.
یعقوبی، امین؛ محمّدرضا روزبه؛ صفیه مرادخانی و علی نوری (1402)، «سبکشناسی نزهةالعقول فیلطایفالفصول و تردید در انتساب آن به صاحب جوامعالحکایات و لوامعالروایات»، نثرپژوهی ادب فارسی، دورة 26، شمارة 53، صص 315-346.
