بازتاب معراج مسیح در غزلیات صائب تبریزی

کاردگر, یحیی

doi:10.29252/kavosh.2021.15187.2928

	بازتاب معراج مسیح در غزلیات صائب تبریزی
کاوش‌نامه زبان و ادبیات فارسی
دوره 22، شماره 51، اسفند 1400، صفحه 9-38 اصل مقاله (1.12 M)
نوع مقاله: مقاله پژوهشی
شناسه دیجیتال (DOI): 10.29252/kavosh.2021.15187.2928
نویسنده
یحیی کاردگر^*
دانشیار زبان و ادبیات فارسی دانشگاه قم
چکیده
سیمای مسیح در غزلیات صائب، جلوه ویژه ای دارد؛ به گونه ای که می توان با انسجام ابیات او در این زمینه، تصویر نسبتاً جامعی از زندگی این پیامبر آسمانی ارائه کرد و آزاداندیشی دینی صائب و شعر فارسی را به مخاطب نشان داد. از آنجا که بررسی تمام جوانب این موضوع فراتر از گنجایی یک مقاله است؛ کوشیده ایم تا با محوریت معراج مسیح که بیش از دیگر بخش های زندگی آن حضرت، مورد توجّه صائب قرار گرفته است؛ فلسفه توجّه به این موضوع و تأثیر آن بر جنبه های محتوایی شعر او، موضوعی است که در پژوهش های ادبی کمتر مورد توجّه قرار گرفته است. بررسی تحلیلی - توصیفی این موضوع در شعر صائب نشان می دهد که او در طرح موضوع معراج مسیح، به تلفیق مطالب قرآن، انجیل، کتب قصص و سنّتهای ادبی پرداخته و در قالب سه زوج عیسی و فلک چهارم، عیسی و خورشید و عیسی و سوزن؛ از تمام جزئیات این واقعه برای بیان اندیشه های اخلاقی، عرفانی، اجتماعی، دینی، تعلیمی و غنایی خود بهره گرفته است و این تلمیح، دستمایه مضمون سازی و خیال پردازی قرارگرفته و در جذب مخاطبان شعر او تأثیرگذار شده است. نگاه صائب به معراج مسیح به دور از هرگونه تعصبی، تلفیقی آزاداندیشانه از اسلام و مسیحیت را در بر می گیرد و بدون تردید، معرّفی این نگاه می تواند در تقریب مذاهب و توجّه افزونتر اذهان جهانیان به شعر و ادب فارسی تأثیر بسیار داشته باشد.
کلیدواژه‌ها
صائب تبریزی؛ سبک هندی؛ تلمیح؛ سیمای مسیح؛ معراج مسیح
عنوان مقاله [English]
The Ascension of Jesus in the Lyric Poetry of Sā’ib Tabrīzī
نویسندگان [English]
Yahya Kardgar
Associate Professor of Persian Language and Literature, Qom University
چکیده [English]
The image of Jesus in the lyric poems of Sā’ib Tabrīzī is especially outstanding so that we can present a fairly comprehensive reflection of this heavenly prophet by collecting couplets in this regard. Since the study of all aspects of this subject is beyond the scope of a single article, it is attempted to focus particularly on the ascension of Jesus in the poems of Sā’ib in order to analyze the philosophy behind the subject as well as its impact on the conceptual trends in his poetry. The descriptive analysis of the study shows that Sā’ib has integrated the Qur’ānīc and biblical texts as well as story books and literary traditions; and has made use of all details on this event to represent his ethical, mystical, social, theological, didactic, and lyric thoughts in the form of three pairs named Jesus-the fourth heaven, Jesus-the sun, and Jesus-the needle. This allusion has been used as a device in creating his themes and fantasies being effective in attracting more audience to his poems.
کلیدواژه‌ها [English]
Sā’ib Tabrīzī, lyric poetry (Ghazal), allusion, image of Jesus, ascension of Jesus

مراجع
الف) کتاب ها قرآن کریم (1374)، ترجمة بهاءالدّین خرمشاهی، تهران: نیلوفر و جامی. عهد جدید (1393)، ترجمة پیروز سیّار، چاپ سوّم، تهران: نشر نی. آریان، قمر (1369)، چهره مسیح در ادبیات فارسی، تهران: معین. آموزگار، ژاله (1374)، تاریخ اساطیر ایران، تهران: سمت. بقلیشیرازی، شیخ روزبهان (1366)، عبهرالعاشقین، به تصحیح و مقدّمة فارسی و فرانسوی و ترجمة فصل اوّل به زبان فرانسوی هنری کربین و محمّد معین، چاپ سوّم، تهران: انتشارات منوچهری. بلعمی، ابوعلی محمّدبن محمّد (1380)، تاریخ بلعمی، تصحیح محمّدتقی بهار، به کوشش محمّد پروین گنابادی، تهران: زوّار. حافظ شیرازی، خواجه شمس الدّین محمّد (1371)، دیوان غزلیات، به کوشش خلیل خطیب رهبر، چاپ دهم، تهران: صفی علیشاه. حسنی رازی، سیّدمرتضیبنداعی (1364)، تبصرةالعوام فی معرفة مقالات الانام، چاپ دوم، تهران: اساطیر. خواند امیر، غیاثالدّین بن همام الدّین (1380)، تاریخ حبیبالسیر، با مقدّمة جلال الدّین همایی، تصحیح دبیرسیاقی، جلد اوّل، چاپ چهارم، تهران: خیام. رامی، شرفالدّین محمّدبن حسن (1376)، انیسالعشّاق، به اهتمام محسن کیانی(میرا)، تهران: روزنه. سناییغزنوی، ابوالمجد مجدود بن آدم (1374)، حدیقةالحقیقه و شریعةالطریقه، تصحیح مدرس رضوی، چاپ چهارم، تهران: دانشگاه تهران. سنجی عبادی مروزی، قطبالدّین ابوالمظفّر منصور بن اردشیر (1362)، مناقبالصّوفیه، به کوشش محمّدتقی دانشپژوه و ایرج افشار، تهران: کتابفروشی منوچهری. سورآبادی، عتیق بن محمّد (1347)، قصص قرآن مجید: برگرفته از تفسیر ابوبکر عتیق نیشابوری مشهور به سورآبادی، به اهتمام یحیی مهدوی، تهران: دانشگاه تهران. شهرستانی، ابوالفتح محمّدبن عبدالکریم (1335)، الملل و النحل، ترجمة افضلالدّین صدر ترکه اصفهانی، تصحیح سیّدمحمّدرضا جلالینائینی، چاپ دوّم، تهران. صائبتبریزی، محمّدعلی (1370)، دیوان صائبتبریزی، به کوشش محمّد قهرمان، 6جلد، چاپ دوّم، تهران: علمی و فرهنگی. عزیزیان، کبری (1383)، راهنمای دیوان صائبتبریزی، جلد هفتم، تهران: علمی و فرهنگی. فتوحی رودمعجنی، محمود (1385)، نقد ادبی در سبک هندی، تهران: سخن. کزازی، میرجل الالدّین (1376)، سوزن عیسی، تهران: دانشگاه علامه طباطبایی. معین، محمّد (1375)، فرهنگ فارسی، چاپ نهم، تهران: امیر کبیر. مؤذّنجامی، محمّدمهدی (1388)، ادب پهلوانی، تهران: ققنوس. ناصرخسرو قبادیانی، ابومعینحمیدالدّین (1367)، دیوان اشعار، مقدّمه و شرح حال ناصر خسرو به قلم تقیزاده، به اهتمام مجتبی مینوی، تعلیقات به قلم علیاکبر دهخدا، تهران: دنیای کتاب. نسفی، عزیزالدّین (1379)، الانسان الکامل، با پیشگفتار هانری کربن، تصحیح ماریژان موله، ترجمة مقدّمه از سیّدضیاءالدّین دهشیری، چاپ پنجم، تهران: طهوری و انجمن ایرانشناسی فرانسه در تهران. یاحقی، محمّدجعفر (1375)، فرهنگ اساطیر، چاپ دوّم، تهران: سروش و پژوهشگاه علوم انسانی و مطالعات فرهنگی. ب) مقاله ها بقایی، فاطمه و صلاحی، عسگر (1394)، «بررسی بازتاب داستان قرآنی عیسی (ع) در دیوان صائب تبریزی»، تهران: همایش بینالمللی جستارهای ادبی، زبان و ارتباطات فرهنگی.
آمار تعداد مشاهده مقاله: 868 تعداد دریافت فایل اصل مقاله: 727

سامانه مدیریت نشریات علمی دانشگاه یزد

بازتاب معراج مسیح در غزلیات صائب تبریزی