صدیقی ترکمپور, کبری, روحانی, رضا, فرامرز قراملکی, احد. (1400). تحلیل انتقادی و تطبیقی روش خوارزمی و جامی در شرح نی نامه مولوی. کاوشنامه زبان و ادبیات فارسی, 22(50), 211-239. doi: 10.29252/kavosh.2021.15117.2924
کبری صدیقی ترکمپور; رضا روحانی; احد فرامرز قراملکی. "تحلیل انتقادی و تطبیقی روش خوارزمی و جامی در شرح نی نامه مولوی". کاوشنامه زبان و ادبیات فارسی, 22, 50, 1400, 211-239. doi: 10.29252/kavosh.2021.15117.2924
صدیقی ترکمپور, کبری, روحانی, رضا, فرامرز قراملکی, احد. (1400). 'تحلیل انتقادی و تطبیقی روش خوارزمی و جامی در شرح نی نامه مولوی', کاوشنامه زبان و ادبیات فارسی, 22(50), pp. 211-239. doi: 10.29252/kavosh.2021.15117.2924
صدیقی ترکمپور, کبری, روحانی, رضا, فرامرز قراملکی, احد. تحلیل انتقادی و تطبیقی روش خوارزمی و جامی در شرح نی نامه مولوی. کاوشنامه زبان و ادبیات فارسی, 1400; 22(50): 211-239. doi: 10.29252/kavosh.2021.15117.2924
تحلیل انتقادی و تطبیقی روش خوارزمی و جامی در شرح نی نامه مولوی
جامی (وفات: 898 هـ . ق) و خوارزمی (وفات: 233 هـ . ق) از شاعران و عارفان بزرگ قرن نهم هجری، با تألیفات ارزندهای در زبان و ادبیّات فارسی در زمرۀ نخستین شارحان مثنوی مولوی محسوب میشوند. شروح خوارزمی و جامی از زمان تألیف تا امروز، مورد توجّه بسیاری از مولویپژوهان و شارحان مثنوی معنوی قرار گرفته است. آثاری دربارۀ احوال، آثار و زندگی این شارحان تألیف و تدوین شده است، اما اثری که به بررسی و تبیین روش و رویکرد این شارحان در شرح نینامه (هیجده بیت آغازین مثنوی) بپردازد تا کنون به نگارش در نیامده است. مسأله این پژوهش شناختی تحلیلی از مواضع اختلاف و اشتراک روش شرحهای خوارزمی و جامی بر نینامة مولوی است. هر دو شارح روشی تلفیقی را در شرح نینامه به کار برده و بر تلقی هرمنوتیکی از تفسیر استوار بودهاند و به جای کشف مراد مولوی در نینامه، به کشف و استخراج تفسیر عرفانی غیرمدلّل مباحثی در نینامه پرداختهاند که متن ظرفیّت آن را دارد. آنها با این روش، طبعاً، فهم و درک نینامه مثنوی مولوی را برای خواننده و مخاطب بویژه مخاطب عام دشوار کردهاند.
1PhD student in Persian language and literature, Kashan University
2Associate Professor of Persian Language and Literature, Kashan University
3Professor of Islamic Philosophy and Theology, University of Tehran
چکیده [English]
Kharazmi and Jami are great poets and mystics of the ninth century AH. They are also among the early commentators of Rumi's Masnavi. The interpretive allusions and mystical considerations of these two commentaries have been considered by many post-Rumi scholars. There are works about the states, works and life of these commentators, but there is no research yet on their methods to describe the Ney-nameh (eighteen verses at the beginning of Masnavi). This issue is undertaken in this research through the analytical recognition of the differences and commonalities and the methods of explaining the Ney-name from the perspective of Kharazmi and Jami. Both commentators are found to have made hermeneutic interpretation, and sometimes an eclectic method instead of discovering the theory of the author of Masnavi. They seek to discover, extract, and explain the mysticism of the epistle, which the text has the capacity for, but they have no reason for their explanations. Thus, they have made it difficult for the general audience of Masnavi to understand the concepts and meanings of the letter.
کلیدواژهها [English]
Masnavi, Descriptions of Ney-nameh, Method of interpretation, Jawahar al-Asrar by Kharazmi, Resale Naeyeh by jami
مراجع
الف) کتابها
قرآن کریم (1387)، مترجم: سیّدعلی موسویگرمارودی، ویراستاران بهاءالدّین خرمشاهی، سیّدحسین صدرالحفاظ، حسین استاد ولی، چاپ سوّم (با تجدید نظر مترجم)، تهران: چاپخانه قدیانی.
احمدی، بابک (1389)، ساختار و تأویل متن، چاپ دوازدهم، تهران: نشر مرکز.
انقروی، رسوخالدّین اسماعیل (1348)، شرح کبیر انقروی بر مثنوی معنوی مولوی، ترجمة عصمت ستّارزاده، تهران: چاپخانۀ ارژنگ.
خوارزمی، تاجالدّین حسین بن حسن (1366)، جواهرالاسرار و زواهرالانوار، تصحیح محمّدجواد شریعت، جلد 1و 2، اصفهان: انتشارات مشعل.
_____________________ (1393)، شرح فصوصالحکم، تصحیح و مقدّمه: نجیب مایل هروی، چاپ پنجم، تهران: انتشارات مولی.
____________________________ (1360). ینبوعالاسرار فی نصائحالابرار، به اهتمام: مهدی درخشان، تهران: انتشارات انجمن استادان زبان و ادبیّات فارسی.
زرینکوب، عبدالحسین (1394)، سرّ نی: نقد و شرح تحلیلی و تطبیقی مثنوی، چاپ چهاردهم، تهران: انتشارات علمی،.
زند، علی (1384)، سوز نی، قم: انتشارات پرتو خورشید.
ساروخانی، باقر (1373)، روشهای تحقیق در علوم اجتماعی، تهران: انتشارات علمی و فرهنگی.
شجری، رضا (1386)، معرفی و نقد و تحلیل شروح مثنوی، تهران: امیر کبیر.
فرامرز قراملکی، احد (1391)، روششناسی مطالعات دینی، چاپ هشتم، مشهد: انتشارات دانشگاه علوم اسلامی رضوی.
قریشیلاهوری، ایوب (خواجهایوب) (1377)، اسرارالغیوب شرح مثنوی معنوی، تصحیح و تحشیه محمّدجواد شریعت، تهران: اساطیر.
مایل هروی، نجیب (1377)، جامی، تهران: انتشارات طرح نو.
مولوی، جلالالدّین محمّد بلخی (1372)، کلّیّات شمس تبریزی، به کوشش بدیع الزمان فروزانفر، چاپ سیزدهم، تهران: انتشارات امیرکبیر.
مولوی، جلالالدّین محمّد بلخی (1374)، مثنوی معنوی (از روی نسخۀ قونیه 677 ه.ق.)، به کوشش توفیق ه. سبحانی، چاپ دوم، تهران: سازمان چاپ و انتشارات وزارت فرهنگ و ارشاد اسلامی.
میرباقری فرد، سیّدعلیاصغر (1394)، تاریخ تصوّف، تهران: انتشارات سمت.
نیکلسون، رینولدالین (1393)، شرح مثنوی معنوی مولوی، با پیشگفتار سیّدجلالالدّین آشتیانی، ترجمه و تعلیق: حسن لاهوتی، ویراستار: بهاءالدّین خرّمشاهی، تهران: شرکت انتشارات علمی و فرهنگی.
ب) مقالهها
احمدیدارانی، علیاکبر؛ مرتضی رشیدیآشجردی (1389)، «مقایسه و تطبیق چهار شرح از مثنوی با آغاز دفتر سوّم»، پژوهشهای زبان و ادبیّات فارسی، دانشکدۀ ادبیّات و علوم انسانی، دانشگاه اصفهان، شماره4، پیاپی8، صص43-58.
آتش، احمد (1365)، «معنای هیجده بیت آغاز مثنوی». ترجمة توفیق سبحانی، معارف، شماره 8، صص 103-118.
آقاحسینی، حسین؛ امید ذاکریکیش (1392)، «بررسی و نقد شروح مثنوی با تکیه بر توجّه آنها به روایت، پیوستگی ابیات و متن مثنوی»؛ ادب و زبان (نثر پژوهی ادب فارسی)، شماره 34، صص 1-32.
پورجوادی، نصرالله (1362)، «مقدّمه کمالالدّین خوارزمی بر شرح مثنوی»؛ نشر دانش، شماره 15، 48-52.
سلیمان منصوری، هستی؛ علیمحمّد مؤذّنی؛ نرگس امیرشریفی (1393)، «مقایسۀ اختلافات شرح مثنوی نیکلسون در دفتر اوّل با شرح مثنوی استادان فروزانفر، کریم زمانی و استعلامی»، تحلیل و نقد متون زبان و ادبیّات فارسی، شماره 21، صص 25-53.
رضی، احمد (1386)، «روش در تحقیقات ادبی»، گوهر گویا، دوره 1، شماره 1، صص 129-141.
کمپانی زارع، مهدی (1389)، «جستار: شرط نامه مولانا با مخاطبان». کتاب ماه دین، شماره 161، صص 91-102.
نوریان، مهدی (1384)، «هرکسی از ظنّ خود شد یار من»، زبان و ادبیّات فارسی، شماره 47، 48، 49، صص 229-242.
