پایش فضای شهری با رویکرد عدالت فضایی (پژوهش موردی: مناطق 13 گانه کلانشهر مشهد) | ||
| کاوش های جغرافیایی مناطق بیابانی | ||
| مقاله 8، دوره 6، شماره 2، بهمن 1397، صفحه 187-214 اصل مقاله (657.21 K) | ||
| نوع مقاله: مقاله پژوهشی | ||
| شناسه دیجیتال (DOI): 10.29252/grd.2018.1478 | ||
| نویسندگان | ||
| براتعلی خاکپور1؛ یاسین صیادسالار2؛ ابراهیم معمری* 3؛ احمد سعیدی عبدل آبادی4 | ||
| 1دانشیار گروه جغرافیا، دانشگاه فردوسی مشهد، مشهد، ایران | ||
| 2دانشجوی کارشناسی ارشد جغرافیا برنامه ریزی شهری، دانشگاه فردوسی مشهد، مشهد، ایران | ||
| 3دانش آموخته کارشناسی ارشد جغرافیا و برنامهریزی شهری، دانشگاه گلستان، گرگان، ایران | ||
| 4دانشجوی کارشناسی ارشد جغرافیا برنامه ریزی شهری، دانشگاه فردوسی مشهد ، مشهد، ایران | ||
| چکیده | ||
| شهر همواره با چالشهای بسیاری از جمله نابرابری و بیعدالتی روبرو است که برای رفع این چالشها، مفاهیمی چون عدالت فضایی با هدف کاهش نابرابریها وارد مباحث برنامهریزی شهری شد. بر مبنای این رویکرد، عدالت بعد فضایی- جغرافیایی دارد، بنابراین میتوان از یک نگرش فضایی به منظور تشخیص بیعدالتی در شهر استفاده کرد. پژوهش حاضر به مطالعه پراکنش امکانات و خدمات شهری در سطح مناطق کلانشهر مشهد میپردازد.این مطالعه برحسب روش، توصیفی-کاربردی است. برای انجام پژوهش، کاربریهای خدماتی 13 گانه شهر مشهد انتخاب گردیده، سپس با استفاده از نرمافزار سیستم اطلاعات جغرافیایی (GIS) و صفحه گستر (EXCEL) مرتب و دستهبندی شدهاند؛ شاخصهای مورد مطالعه با استفاده از روش «آنتروپی شانون» وزندهی شدهاند و با بهرهگیری از مدلهای تصمیمگیری چند معیاره (WASPAS, WSA, SAW) رتبهبندی شدهاند؛ سپس برای ادغام تکنیکها از یک مدل تلفیقی (KANDREST) بهره گرفته شده است. با توجه به خروجی مدلها و تکنیکهای مناطق در رتبههای مختلف قرار گرفتهاند. در نهایت با توجه به تکنیک ادغام کاندرست مشخص شد که مناطق هفت با امتیاز (12)، نه با امتیاز (10) و منطقه ده با امتیاز (8) در پایدارترین شرایط و مناطق 13، 11، 2 در وضعیت متوسط و مناطق 8، 6، 4، 5، 1، 2، 3 در ناپایدارترین شرایط از لحاظ شاخصهای خدمات شهری قرار گرفتهاند، نکتهی قابل توجه اینکه در تمامی مدلهای به کار گرفته شده منطقه 7 در بهترین و بالاترین رتبه و منطقه 5 در بدترین و پایینترین رتبه قرار گرفتهاند. این شرایط که نابرابری فضایی فاحشی را در مناطق کلانشهر مشهد نشان میدهد مستلزم نگاه ویژه مدیران و مسئولین شهری جهت فراهم زیرساختها و خدمات در مناطق ناپایدار است. | ||
| کلیدواژهها | ||
| عدالت فضایی؛ نابرابری؛ MCDM؛ خدمات شهری؛ کلانشهرمشهد | ||
| عنوان مقاله [English] | ||
| Monitoring urban space with the approach to spatial justice (Case study: 13 metropolitan areas of Mashhad) | ||
| نویسندگان [English] | ||
| Barat Ali Khakpoor1؛ Yasin Sayad Salar2؛ Ebrahim Moammari3؛ Ahmad Saeedi Abdolabadi4 | ||
| 1Associate professor of geography and urban planning, Ferdowsi University of Mashhad, Mashhad, Iran | ||
| 2MSc. Department of Geography and Urban Planning, Ferdowsi University of Mashhad, Mashhad, Iran | ||
| 3MSc. Department of Geography and Urban Planning, Faculty of Humanities, University of Golestan, Gorgan, Iran | ||
| 4MSc. Department of Geography and Urban Planning , Ferdowsi University of Mashhad, Mashhad, Iran | ||
| چکیده [English] | ||
| The city has faced many challenges, including inequality and inefficiency. To address these challenges, concepts such as space justice aimed at reducing inequalities have entered urban planning issues. Based on this approach, justice has spatial-geographic dimension, so one can use a spatial approach to detect infertility in the city. The present study is aimed to study the distribution of facilities and services in the metropolitan areas of Mashhad. This study is descriptive and objective in terms of purpose. To conduct research, 13 user services were selected by the city of Mashhad and then sorted and classified using the GIS and spreadsheet software (EXCEL); the indicators were studied using The "Shannon Entropy" method is weighted and is ranked using multi-criteria decision-making models (WASPAS, WSA, SAW); then, to integrate the techniques from a consolidated model KANDREST. According to the output of the models and techniques of the regions are in different ranks. Finally, according to the Canadian integration technique, it was found that the seven regions with the score of 12, not with the score of 10 and the ten with the score of 8 in the most stable conditions, and the regions 13, 11, 2 in the moderate situation, and the areas of 8, 6, 4, 5, 1, 2, 3 have been placed in the most unstable conditions in terms of urban service indicators. It is noteworthy that in all models 7th region in the best and highest and in the region 5 are in the worst and lowest rank. | ||
| کلیدواژهها [English] | ||
| Spatial Justice, Inequality, MCDM, Urban Services, Urban Polygamy | ||
| مراجع | ||
|
احدنژاد، محسن؛ زلفی، علی؛ نوروزی، محمدجواد (1392)، ارزیابی پراکنش جمعیت و توزیع خدمات در نواحی شهری با رویکرد توسعه پایدار و عدالت اجتماعی با استفاده از مدلهای VIKORو TOPSIS، مطالعه موردی شهر زنجان، فصلنامه نگرشهای نو در جغرافیای انسانی، سال پنجم، شماره دوم، بهار 1392، صص: 183-169. اسماعیلزاده، حسن؛ کرباسی، پوران؛ رویدل، جابر؛ افضلی ؛ افضلی، زهرا (1395)، تحلیل فضایی پراکنش جمعیت و خدمات شهری از منظرعدالت اجتماعی با استفاده از روش ترکیبی (مطالعه موردی: شهر بناب)، پژوهشهای جغرافیای برنامهریزی شهری، دورهی چهارم، شماره 2، صص: 260- 241. اطهاری، کمال (1381)، عدالت در فضا، فصنامه هفت شهر، سال سوم، شماره 9 و 10، صص: 32- 25. امامنپور، سعید؛ رزمگیر، فاطمه؛ دامن باغ، صفیه؛ حسینی سیاه گل، مهناز (1393)، تحلیل تطبیقی توزیع خدمات شهری در شهر اهواز با استفاده از تحلیل، FAHP سلسله مراتبی، دوره6، شماره 20، صص: 159- 137. میرکتولی، جعفر؛ معمری، ابراهیم؛ (1396)، پراکنش فضایی شاخصهای توسعه خدمات شهری با استفاده از تکنیک تشخیص نسبی مرکب در کالبدشناسی سکونتگاههای شهری استان گلستان.نشریه علمی-پژوهشی برنامهریزی توسعه کالبدی، سال دوم، شماره2 (سری جدید)، پیاپی6، صص26-11. امانپور، سعید؛ علیزاده، هادی؛ دامن صباغ، صفیه (1392)، ارزیابی میزان توسعه یافتگی شهرستانهای کرمانشاه از لحاظ برخورداری از شاخصهای خدمات شهری، دورهی ششم، شماره بیست و سه، صص: 126-105. امانپور، سعید؛ ملکی، سعید؛ حسینی، نبیالله (1395)، تحلیلی بر توزیع خدمات شهری در کلانشهر اهواز از منظر عدالت فضایی، دو فصلنامه پژوهش بوم شناسی شهری، سال هفتم، شماره 2، صص: 112-99. بزی، خدارحم، معمری، ابراهیم (1395)، تبیین و تحلیل نابرابریهای خدمات توسعه سلامت و بهداشت با استفاده از روشهای تصمیمگیری چند معیاره (نمونه موردی: استان گلستان)، جغرافیا و توسعه، شماره 49، صص116-97. پورطاهری، مهدی؛ فتاحی، احدالله؛ نعمتی، رضا؛ ادینهوند، اسماعیل (1394)، تبیین مزیتهای استفاده از مدل ترکیبی تصمیمگیری WASPAS در مکایابی روستاهای هدف گردشگری، ( مطالعه موردی روستاهای گردشگری استان لرستان)، مجله برنامهریزی و آمایش فضا، دورهی بیستم، شماره 2، صص: 140 – 115. پیلهور، علیاصغر (1395)، ارزیابی تعیین رویکرد سیاسی در نابرابری شهری- ناحیهای مطالعه موردی: خراسان شمالی، مجله امایش جغرافیایی فضا، سال ششم، شماره بیستو دوم، صص 77-90. تیربند، مجید؛ اذانی، مهری (1389)، توزیع امکانات و خدمات شهری بر اساس عدالت اجتماعی (مطالعه موردی: شهر یاسوج)، فصلنامه جامعه شناسی کاربردی، سال بیست و سوم، پیاپی 46، شماره 2، 138 – 109. حاتمینژاد، حسین؛ زارعی، مهلا؛ حاجیلو، مهدی؛ تابعی، نادر؛ ولیزاده، زینب (1393)، سطحبندی مناطق شهر مشهد براساس برخورداری از خدمات شهری با استفاده از تکنیک ویکور، فصلنامه علمی – پژوهشی فضای جغرافیایی، سال هفدهم، شمارهی 57، صص: 17 – 1. حاتمینژاد، حسین؛ منوچهری میاندوآب، ایوب؛ بهارلو، ایمان؛ ابراهیمپور، احد؛ حاتمینژاد، حجت (1390)، شهر و عدالت اجتماعی: تحلیلی برنابرابریهای محلهای (مطالعه موردی: محلههای قدیمی شهر میاندوآب)، پژوهشهای جغرافیای انسانی، شماره 80، صص: 73 – 41. حبیبی، کیومرث؛ علیزاده، هوشمند؛ مرادیمسیحی، وارز؛ ولدبیگی، سوان؛ وفایی، ساسان (1390)، بررسی و تحلیل وضعیت عدالت اجتماعی در ساختار فضایی شهر سنندج، فصلنامه آرمان شهر، شماره 7، پاییز و زمستان 1390، صص: 112 – 103. حکمتنیا، حسن، موسوی، میرنجف (1392)، کاربرد مدل در جغرافیا با تاکید بر برنامه ریزی شهری و ناحیه ای، انتشارات قومس، تهران. حیدری، جهانگیر (1395)، تحلیل فضایی کاربریهای خدمات عمومی شهری در نواحی شهر بوشهر، مجله جغرافیا و توسعه ناحیهای، سال چهاردهم، شمارهی 2، صص: 153-129. دادشپور، هاشم؛ الوندی، نینا (1395)، عدالت فضایی در مقیاس شهری در ایران؛ فرامطالعه چهارچوب نظری مقالههای علمی موجود، نشریه هنرهای زیبا – معماری و شهرسازی، دوره بیست و یکم، شماره 3، صص: 80 – 68. درویش، بهروز؛ سرور، رحیم؛ شیبانیمقدم، فرشته (1394)، تحلیل ساختاری و سنجش الگوی فضایی و سطحبندی شاخت و سازهای مناطق شهری براساس میزان بهرهمندی از خدمات شهری (محدوده مورد مطالعه: مناطق 5 گانه شهر زاهدان)، فصلنامه علمی – پژوهشی اقتصاد و مدیریت شهری، سال سوم، شماره 12، صص: 118-99. دلاور، علی (1388)، روش تحقیق در روان شناسی و علوم تربیتی، تهران، نشر ویرایش. ساسانپور، فرزانه؛ مصطفوی، سوران؛ احمدی، مظفر (1394)، تحلیل نابرابری فضایی در برخورداری از کاربریهای خدمات شهری (مطالعه موردی: نواحی 22 گانه شهر سنندج)، نشریه پژوهش و برنامهریزی شهری، سال ششم، شماره 23، صص: 114-95. سعیدی، عباس، فاطمه تقیزاده (1387)، پیوندهای روستائی- شهری و توسعه منطقهای"، مجله جغرافیا، دوره جدید، شماره 6 و 7، پائیز و زمستان . شاهیوند، احمد، تقوایی، مسعود (1389)، پراکنش خمات بهداشتی و درمانی در شهرستانهای ایران، رفاه اجتماعی، سال دهم، شماره39، صص54-33. شرزهای، غلامعلی؛ ماجد، وحید (1390)، تامین مالی پایدار شهری – چگونگی تامین مالی به منظور توسعه پایدار شهری، دوفصلنامه مدیریت شهری، ویژه نامه تابستان و بهار، صص: 316-299. شریفزادگان، محمدحسین (1385)، راهبردهای توسعهی اقتصادی و عدالت اجتماعی، فصلنامه علمی پژوهشی رفاه اجتماعی، سال ششم، شماره 24، صص :29-9. شریفی ،عبدالنبی (1385)، «عدالت اجتماعی و شهر:تحلیلی بر نابرابریهای منطقهای در شهر اهواز»، پایان نامه دوره دکتری جغرافیا و برنامه ریزی شهری، دانشگاه تهران. شمس، مجید؛ صفاری، راد علی؛ قاسمی، احمد (1393)، ارزیابی شرایط اقلیم گردشگری شهر مشهد با استفاده از شاخصهای کمی آسایش حرارتی، فصلنامه جغرافیای فضای گردشگری، دورهی سوم، شماره 10، صص: 104 – 91. شهرداری شهر مشهد (1396)، مدیریت آمار، تحلیل و ارزیابی عملکرد. https://amar.mashhad.ir/portal_content/16925 صالحی، رحمان؛ رضاعلی، منصور (1383)، ساماندهی فضایی مکان آموزشی (مقطع متوسطه) شهر زنجان به کمک GIS، پژوهشهای جغرافیایی، دورهی سی و هفتم، شماره 52، صص: 135 – 123. کلانتری، خلیل. "برنامه ریزی و توسعه منطقهای (تئوریها و تکنیکها)." : انتشارات خوشبین، انوار دانش، 1380. گروسی، سعید؛ شمسالدین مطلق، سعید (1392)، ادراک عدالت اجتماعی بر حسب میزان دسترسی شهروندان به خدمات شهری (مطالعه موردی: شهر کرمان)، فصلنامه مطالعات جامعه شناختی شهری، سال سوم، شماره 9، صص: 66 – 41. لینچ ، کوئین، (381)، « تئوری شکل خوب شهر»، ترجمه سید حسین بحرینی، دانشگاه تهران. محمدی حمیدی، سمیه؛ احدی نژاد روشتی، محسن؛ موسوی، میرنجف (1395)، بررسی و تحلیل فضایی توزیع و دسترسی به خدمات عمومی شهری (مطالعه موردی: خدمات آموزشی مقطع راهنمایی شهر میاندوآب)، فصلنامه علمی – پژوهشی دانشگاه گلستان، شماره ششم، شماره مسلسل 21، صص: 140 – 125. محمدی، جمال (1381)، تحلیلی بر مفاهیم کمی و نقش آن در برنامهریزی شهری و منطقهای، مجله فضای جغرافیایی، دانشگاه آزاد اسلامی واحد اهر، سال دوم، صص61-42. محمدی، کاظمی؛ موسوی، سید مهدی (1380)، توسعة شهری: مفاهیم و دیدگاه ها، فصلنامة تحقیقات جغرافیایی، دوره 16، شماره 3، صص: 113 – 94. ملکی، سعید، شهر پایدار و توسعه پایدار شهری، مسکن و انقلاب، شماره 102: تابستان 1382. موسوی، میرنجف (1390)، شکل پایدار شهر و عدالت اجتماعی (مطالعه موردی: شهر میاندوآب)، پژوهش جغرافیایی انسانی، شماره 80، صص: 192-177. موسوی، میرنجف (1390)، شکل پایدار شهر و عدالت اجتماعی (مطالعهی مورد: شهر میاندوآب). پژوهشهای جغرافیای انسانی، تابستان 1391، شماره 80، صص: 192-177. نامدار اردکانی، محمد جعفر؛ هوشیاری، ابراهیم (1395)، سطح بندی شهرستانهای استان فارس از نظر شاخصهای بهداشتی و خدمات شهری با استفاده از روش اسکالوگرام، مجله علوم پزشکی زانکو، دانشکده علوم پزشکی کردستان، صص: 54 – 45. نامدار اردکانی، محمد جعفر؛ هوشیاری، ابراهیم (1395)، سطح بندی شهرستانهای استان فارس از نظر شاخصهای بهداشتی و خدمات شهری با استفاده از روش اسکالوگرام، مجله علوم پزشکی زانکو، بهار 1395، صص: 54-45. نظمفر، حسین؛ عشقی چهاربرج، علی؛ قاسمی، مهدی (1393)، تحلیل وضعیت عدالت اجتماعی در ساختار فضایی درون شهری (مطالعه موردی: شهر مراغه)، فصلنامه جغرافیا و مطالعات محیطی، سال سوم، شماره 11، صص. 112-91. وارثی، حمیدرضا؛ بیک محمدی، حسن؛ اکبری، محمود (1390)، تحلیل فضایی و برنامهریزی نارسائیهای مراکز خدمات شهری یاسوج، فصلنامه تحقیقات جغرافیایی، سال بیست و پنجم، شماره 100، صص: 88-71. هاروی، دیوید، (1376)، « عدالت اجتماعی و شهر» ،جلد یکم، ترجمه فرخ حسامیان و دیگران ،چاپ اول، تهران ، شرکت پردازش برنامه ریزی شهری. Bridgman, P. W. (1922). Dimensional Analysis. New Haven: Yale University Press.
Dinçer, S. E. (2011). Multi-criteria analysis of economic activity for European Union Member States and candidate countries: TOPSIS and WSA applications. European Journal of Social Sciences, 21(4), 563-572.
Dvorský, J., Krejčí, P., & Moldřík, P. (2006). Software MCA 8 for Computation of MCA methods. Proceedings of ELNET 2006, Ostrava
Fishburn, P.C. )1967(. Additive Utilities with Incomplete Product Set: Applications to Priorities and Assignments. Operations Research Society of America (ORSA), Baltimore, MD, U.S.A.
Germann-Chiari, C., & Seeland, K. (2004). Are urban green spaces optimally distributed to act as places for social integration? Results of a geographical information system (GIS) approach for urban forestry research. Forest Policy and Economics, 6(1), 3-13.
Ginevičius, R. (2011). A new determining method for the criteria weights in multicriteria evaluation. International Journal of Information Technology & Decision Making, 10(6), 1067-1095.
Miller, D. W., & Starr, M. K. (1969). Executive Decisions and Operations Research. New Jersey: Prentice-Hall.
Oh, K., & Jeong, S. (2007). Assessing the spatial distribution of urban parks using GIS. Landscape and urban planning, 82(1-2), 25-32.
Šaparauskas, J., Kazimieras Zavadskas, E., & Turskis, Z. (2011). Selection of facade's alternatives of commercial and public buildings based on multiple criteria. International Journal of Strategic Property Management, 15(2), 189-203.
Sielska, A. (2010). Multicriteria rankings of open-end investment funds and their stability. Operations research and decisions, 1(20), 112-129.
Triantaphyllou, E. )2000(. Multi-Criteria Decision Making: A Comparative Study. Dordrecht, The Netherlands: Kluwer Academic Publishers. ISBN 0-7923-6607-7.
Tsou, K. W., Hung, Y. T., & Chang, Y. L. (2005). An accessibility-based integrated measure of relative spatial equity in urban public facilities. Cities, 22(6), 424-435.
Zavadskas, E. K., Turskis, Z., Antucheviciene, J., & Zakarevicius, A. (2012). Optimization of weighted aggregated sum product assessment. Elektronika ir elektrotechnika, 122(6), 3-6. doi: 10.5755/j01. eee.122.6.1810
| ||
|
آمار تعداد مشاهده مقاله: 1,679 تعداد دریافت فایل اصل مقاله: 1,997 |
||
